Verhagen dubbelzinnig met pleidooi voor eigen buitenlandse politiek

Minister Verhagen van buitenlandse zaken is een van de minder zichtbare ministers in het kabinet. Hij steekt ook wat bleekjes af bij illustere voorgangers als Luns, Van der Stoel en Van den Broek.

Dat ligt niet zozeer aan hem. Zijn betrekkelijke zichtbaarheid past bij de marginale ruimte die Nederland als lid van de EU en de Navo heeft om een eigen buitenlandse politiek te voeren. Maar ligt het aan Verhagen, dan komt daarin verandering.

In een lange videorede bij de opening van het academisch jaar zette hij gisteren de deur op een kier voor ouderwetse alliantiepolitiek. Natuurlijk wil Nederland blijven investeren in de internationale kaders waarvan het deel uitmaakt, maar het moet bij de machtsverschuivingen in de wereld ook op eigen houtje bondgenoten zoeken met gelijkgezinde landen, die evenzeer als wij opkomen voor vrijheid, democratie en mensenrechten. Als concreet voorbeeld noemde hij Australië, waarmee Nederland samenwerkt in Uruzgan.

Dat klinkt tamelijk onschuldig, maar de kleine koerswending roept niettemin de vraag op naar het vertrouwen van de regering in VN, EU en Navo. Het is waar dat de positie van deze organisaties minder sterk is dan na de val van de Muur werd verwacht. Dat is niet alleen het gevolg van verschuivende machtsverhoudingen in de wereld, maar ook van de (unilaterale) buitenlandse politiek van de VS in de afgelopen jaren, de aanhoudende verdeeldheid van de EU-landen en een toenemende scepsis van de burgers.

Verhagen zette zich in zijn rede terecht af tegen politici in eigen land die suggereren dat alles bij het oude blijft als we ons maar terugtrekken van de dijken. Maar het is de vraag of hij die populistische stemmen niet zelf aanwakkert door zijn twijfel te uiten aan het ordenend vermogen van de naoorlogse internationale organisaties.

De betekenis van een alliantiepolitiek van Nederland is uiteraard betrekkelijk, maar als anderen dezelfde weg opgaan ligt desintegratie in het verschiet. De Duitse oud-minister Genscher wees er onlangs op dat Amerika en Polen wel samen kunnen besluiten tot een raketschild aan de grens met Rusland, maar dat wij Europeanen met z'n allen de gevolgen daarvan moet dragen. Hij wilde ermee zeggen dat de Europa alleen een positie in de wereld kan afdwingen als het eensgezind is en eendrachtig met de VS opereert.

Volgens Verhagen blijft die notie ook uitgangspunt van het Nederlandse beleid. Hij pleitte zelfs voor hogere defensie-uitgaven omwille van een sterkere militaire macht van Europa. Meer dan realistisch was zijn rede daarom dubbelzinnig.