Bankensector IJsland aan rand van afgrond

De economie van IJsland wankelt nu de bankensector op instorten staat. De regering geeft de schuld aan handelaren die bewust speculeren op de ondergang van de banken.

Menig geïndustrialiseerd land keek tot op heden met enige jaloezie naar de groeicijfers van IJsland. De economie van het kleine land, met 300.000 inwoners en een bruto binnenlands product (bbp) per hoofd van de bevolking van ruim 52.000 dollar, groeit ieder jaar met 6 tot 9 procent. Ter vergelijking: in Nederland ligt het bbp per hoofd op 38.000 dollar.

De aluminiumproductie in IJsland draait op volle toeren nu de vraag naar deze grondstof overal ter wereld toeneemt. Ook de visindustrie, een van de belangrijkste exportproducten, kan met mooie cijfers pronken. Met zoveel welvaart is het niet verwonderlijk dat de IJslanders zichzelf onlangs tot een van de gelukkigste volken ter wereld bestempelde.

Toch lijkt het IJslandse sprookje op dit moment in rook op te gaan. De pijn zit in de bankensector die hard getroffen wordt door de huidige kredietcrisis. Deze sector is in een razend tempo gegroeid.

In 2000 hadden de IJslandse banken een waarde die 96 procent van het bbp bedroeg. Eind 2006 was dat opgelopen tot 800 procent en analisten verwachten dat de waarde van de banken inmiddels tien keer het bbp (20,3 miljard dollar) van IJsland is.

De enorme groei leidt nu tot veel problemen in IJsland. Jarenlang draaiden banken op buitenlandse leningen. De buitenlandse schuld is daarom enorm: maar liefst vijf keer de omvang van de economie, waarvoor de banken voor 80 procent verantwoordelijk zijn. Door de huidige kredietcrisis is het lastig om nieuwe leningen uit te schrijven, terwijl de oude nog niet eens afgelost zijn.

De kredietwaardigheid van de drie grootste banken – Kaupthing Bank, Landsbanki Island en Glitnir Banki – wordt daarom door verscheidene buitenlandse handelaren in twijfel getrokken. De geruchtenstroom heeft volgens president David Oddsson van de centrale bank geleid tot speculaties door handelaren, waaronder hedgefondsen, op het omvallen van de banken. Het ministerie van financiën zoekt uit of deze fondsen doelbewust het financiële stelsel van IJsland ten val willen brengen om geld te verdienen.

Kaupthing Bank heeft, naar eigen zeggen, aanwijzingen dat de noodlijdende Amerikaanse zakenbank Bear Stearns samen met vier van zijn hedgefondsen uit is op de ondergang van de bank. Via een verzekering op obligaties hopen deze fondsen veel geld op te strijken.

De overheid doet er alles aan om het vertrouwen van buitenlandse investeerders te herwinnen. De regering zegt dat het financiële stelsel van IJsland nog steeds erg gezond is en dat er geen reden is voor paniek. Economen twisten over de overlevingskans van de economie. Een IJslandse financieel expert vergeleek het land onlangs met een hedgefonds dat met veel geleend geld rendement probeert op te strijken.

Om de pijn te verzachten, verhoogde de centrale bank onlangs weer de rente met 1,25 procentpunt tot maar liefst 15 procent. Doel is om buitenlandse investeerders aan te trekken.

De tweede reden om de rente te verhogen, is het beteugelen van de inflatie. Op jaarbasis kwam deze in februari uit op 6,8 procent, terwijl de centrale bank vorig jaar nog 4 procent voorzag. Door de inflatie en de negatieve geruchten rond de banken, staat ook de kroon, de IJslandse munt, op een historisch dieptepunt.