VVD-leider Rutte maakt moedige keuze voor eigen liberaal gezicht

De Koninklijke Schouwburg in Den Haag is een plaats van traditie, een beetje deftig nog altijd, meer elitair dan volks. Een welgekozen locatie dus voor de presentatie van het nieuwe beginselprogram van de VVD, dat nadrukkelijk kiest voor het klassieke liberalisme. Een kleine staat, een vrije markteconomie, ruim baan voor het individu. Misschien is dat resultaat, waarover de leden zich later uitspreken, niet zo opzienbarend vanuit historisch perspectief, maar het is wel moedig en principieel in het licht van het veranderde politieke landschap. Zowel aan de linker- als rechterkant van het politieke spectrum springt de opkomst van populistische partijen in het oog en dreigt een versplintering van het traditionele en op besturen gerichte midden.

VVD-leider Rutte is voor de verleiding van dit populisme, met zijn gemakkelijke antwoorden op de complexe werkelijkheid, niet bezweken. Hij is duidelijk op zoek geweest naar een authentiek gezicht en geluid en heeft dat gevonden in de eigen traditie en en het eigen gedachtengoed. Daarmee plaatst hij zich in het spoor van zijn voorvader Cort van der Linden, een van de beste premiers van het land, die meende dat het beginsel de basis van politiek is. Uit de strijd in naam van zo'n beginsel, aldus Cort, ontstaat een leiderschap dat aanspreekt omdat het iets groters vertegenwoordigt dan de persoon van de politicus. Die notie zal in het hyperige en op personen gerichte politieke klimaat niet meteen aanspreken, maar verdient daarom des te meer aandacht.

De beginselverklaring die Rutte heeft geschreven, markeert op verscheidene cruciale punten afstand tot de PVV van Wilders en de beweging Trots op Nederland van Rita Verdonk, beide afvallige VVD-leden. Zo wijst hij dwingelandij van de meerderheid af en komt hij op voor de positie van minderheden en de geestelijke vrijheid van de individuele burger. De verhouding met religie blijft een wat moeizame. Zo worden bij de vrijheden die de burger toekomen, de vrijheid van godsdienst en de vrijheid van onderwijs (het recht om eigen scholen te stichten) niet uitdrukkelijk genoemd.

Rutte heeft een persoonlijk stempel op de beginselverklaring willen drukken, maar misschien werkt het ook andersom. Tot nu toe vertoonde hij de neiging zich in de concurrentieslag met de populistische belagers van de VVD wat te overschreeuwen. Het houvast aan bestendige liberale beginselen biedt hem de mogelijkheid meer rust en authenticiteit in zijn leiderschap te leggen. Daar is niet alleen de VVD, maar de gehele politiek bij gebaat.