Turks hof ontketent nieuwe politieke onrust

Turkije staat een periode van grote politieke onrust te wachten. Justitie overweegt namelijk een verbod van de regerende AK-partij.

Het Turkse constitutionele hof gaat bekijken of de regerende AK-partij moet worden verboden omdat de partij de seculiere staat zou ondermijnen. Het unanieme besluit van de elf rechters kan de opmaat zijn voor maanden van politieke onrust.

Het hof accepteerde de aanklacht van procureur Abdurrahman Yalçinkaya. Die vindt dat de AK-partij, die sinds 2002 regeert, de scheiding tussen religie en staat bedreigt en naar een islamitische theocratie streeft.

Aanleiding is de wetswijziging die het dragen van hoofddoeken toestaat op de universiteit, maar volgens de aanklacht infiltreren islamisten op alle niveaus het staatsapparaat.

Yalçinkaya zegt dat de AK-partij een staat nastreeft die de sharia als wetgeving gebruikt en bereid is dat doel met ’terrorisme’ te bereiken. „Het is natuurlijk niet mogelijk om te wachten tot de AK-partij het staatsmodel heeft gevormd dat zij nastreeft”, aldus Yalçinkaya.

Het hof buigt zich binnenkort overigens apart over de hoofddoek-wet.

Yalçinkaya wil niet alleen de AK-partij verbieden, maar ook 71 prominente partijleden vijf jaar het recht op politieke functies ontzeggen – onder wie premier Tayyip Erdogan en president Abdullah Gül. Overigens zou de laatste mogelijk kunnen aanblijven, omdat het presidentschap in Turkije als een apolitieke functie wordt gezien.

Analisten zijn verdeeld over de kansen van de aanklacht. Sommigen denken dat uiteindelijk de juridische basis te dun zal blijken voor een verbod. Maar anderen wijzen erop dat er tot op heden al twintig Turkse partijen zijn verboden, waaronder de Welzijnspartij en de Partij van de Deugd – voorgangers van de AK-partij.

Het unanieme besluit van de rechters om de zaak in behandeling te nemen noemen zij een slecht teken voor de AK-partij. Zij wijzen erop dat de magistratuur – net als het leger en de wetenschap – een bolwerk is van de seculiere elite. Zo zijn acht van de elf rechters benoemd door de vorige president Sezer – verklaard tegenstander van de AK-partij.

De AK-partij overweegt als tegenzet een grondwetswijziging door te voeren die het verbieden van partijen moeilijker maakt. Maar het indienen van zo’n voorstel, en het voorleggen aan het volk in een referendum, staat gelijk aan het hervatten van een politieke burgeroorlog.

Vorig jaar verkeerde Turkije maandenlang in een patstelling omdat AK-kandidaat Gül door het parlement niet werd geaccepteerd als nieuwe president. Pas na nieuwe verkiezingen, die de AK-partij met overmacht won, kon hij staatshoofd worden. Daarbij was lang onduidelijk of het leger Güls benoeming zou accepteren. Uiteindelijk bleef het bij wat waarschuwende woorden. Over een eventueel verbod van de AK-partij heeft het leger zich tot nu toe nog niet uitgelaten.

De Europese Unie is bezorgd over de oplopende politieke spanning in Turkije. Commissaris voor uitbreiding Rehn liet doorschemeren dat het verbieden van een regeringspartij als een aantasting van de democratie wordt beschouwd. Gisteren zei de Europese Commissie eerst de uitspraak te willen lezen voordat ze verder commentaar geeft.

De AK-partij heeft de afgelopen jaren veel politieke en economische hervormingen doorgevoerd om gesprekken over de toetreding van Turkije tot de EU mogelijk te maken. De Turkse beurs sloot gisteren lager, deels vanwege zorgen over de politieke onrust die kan ontstaan.