Barack Obama kan ons nog flink laten schrikken

Als Barack Obama de democratische nominatie wint, lijkt dat goed nieuws voor Nederland. Want ik beluister hier een voorkeur voor de ’zwarte Kennedy’ Obama boven Hillary Clinton.

Van oudsher heeft Nederland voorkeur voor een democratische president, want die zou meer sympathie hebben voor internationale instituties zoals de Verenigde Naties, pro-Europeser zijn, dus pro-Navo, en minder snel naar de wapens grijpen. Dit wordt helaas niet gestaafd door de feiten en daarom is het mij om het even of Amerika een democratische of republikeinse president krijgt.

Neem de heilig verklaarde John F. Kennedy. Hij voerde in 1961 de dramatisch mislukte invasie uit in de Varkensbaai op Cuba. Hij vergrootte het aantal ’militaire adviseurs’ in Vietnam en betrok daarmee zijn land bij een uitzichtloos conflict. Zijn opvolger, de democraat Lyndon B. Johnson, stortte Amerika vervolgens in een oorlog. ’Johnson Moordenaar!’ werd in Nederland gescandeerd. Jimmy Carter voerde in 1979 een jammerlijk mislukte interventie in Iran uit om Amerikaans personeel te bevrijden. Bill Clinton voerde mislukte aanvallen uit met kruisraketten tegen Al-Kaida in Afghanistan en Soedan en gooide meer bommen op Irak dan zijn republikeinse voorganger tijdens de Golfoorlog. En hij voerde samen met de Europese bondgenoten in 1999 oorlog om Kosovo.

De pro-Europese gezindheid van democratische presidenten valt ook tegen. Tot aan het einde van de Koude Oorlog hadden de Amerikanen geen keus. Het toekomstige slagveld was Europa want de Sovjet-Unie vormde de grootste bedreiging. Amerikaanse presidenten, democraat of republikein, moesten dus wel pro-Europees zijn. Maar nadat Warschaupact en Sovjet-Unie waren verdwenen, viel ook de aandacht voor Europa weg. Amerikaanse belangen konden nu overal ter wereld worden bedreigd. Clinton moest zelfs gesmeekt worden deel te nemen aan de Balkanoorlogen begin jaren negentig. Anders zou de Navo ter ziele gaan, vreesde Europa.

In hun plannen ontlopen Obama en Clinton elkaar niet veel. In tegenstelling tot de republikein McCain willen beiden troepen uit Irak terugtrekken zo gauw ze in het Witte Huis zitten. Dat klink mooi, maar snel zal het niet kunnen gaan. Irak kan uiteenvallen, de burgeroorlog kan verergeren, Al-Kaida kan er zijn positie versterken en Amerika raakt zijn bruggehoofd in de olierijke regio feitelijk kwijt. Om politieke, humanitaire en strategische redenen kan een supermacht zich daarom niet snel terugtrekken. De belangen en verantwoordelijkheden zijn domweg te groot. Bovendien is het makkelijk om dit soort dingen te roepen als je alleen nog maar solliciteert naar de post van opperbevelhebber van het Amerikaanse leger.

Beiden willen een constructieve rol spelen bij de oplossing van het Palestijnse vraagstuk. Dat is mooi, maar niemand heeft een oplossing voor dit complexe probleem nu Hezbollah en Hamas machtsfactoren van je welste zijn en elk vredesproces trachten te verstoren.

Beiden willen Al-Kaida bestrijden en zetten daarom in op meer steun aan Pakistan en meer troepen voor Afghanistan. Maar het is onduidelijk hoe Al-Kaida en de taliban kunnen worden bestreden als er geen mogelijkheden zijn om een omvangrijke interventie in de westelijke tribale gebieden van Pakistan te kunnen uitvoeren en er onvoldoende troepen voor Afghanistan zijn.

Het gebrek aan speelruimte van de nieuwe president zal tot teleurstellingen in Nederland leiden. En pro-Europeser dan Bush zal een nieuwe president ook al niet zijn. „Onze relatie met China is de belangrijkste bilaterale relatie” schreef Hillary. Daarin heeft ze vanuit Amerikaans perspectief gelijk. En dit moet Obama ook vinden. Want de opkomst van China is bepalend voor de toekomstige wereldorde. Het in zichzelf gekeerde Europa is dat zeker niet.