Gereformeerde ruggegraat van Balkenende IV

Met het toetreden van Eberhard van der Laan en Jetta Klijnsma tot het kabinet is de gereformeerde ruggegraat van Balkenende IV nog verder versterkt.

De nieuwe minister van wonen, wijken en integratie en de nieuwe staatssecretaris sociale zaken zijn beiden opgegroeid in een gereformeerd milieu. Van der Laan in het strenge Rijnsburg, Klijnsma bracht haar jeugd in het arme Hoogeveen door. Hun vaders waren trouwe ARP-leden. De komst van het PvdA-tweetal compenseert ruimschoots het vertrek van Ella Vogelaar, die haar wortels heeft in gereformeerde Zeeuwse klei.

De Vrije Universiteit in Amsterdam kan zich met Van der Laan opnieuw op de borst kloppen als hofleverancier van dit kabinet. Aan dit academische gereformeerde bolwerk studeerden onder anderen ook de premier, beide vicepremiers en Piet Hein Donner. En net als zijn nieuwe collega’s studeerde Van der Laan er cum laude af, in zijn geval in de rechten.

Met de opvolger van Vogelaar telt dit kabinet vijf ministers van gereformeerde origine. Worden de staatssecretarissen Klijnsma, Tineke Huizinga en Jack de Vries meegerekend, dan loopt de teller nog verder op. Bovendien kunnen CDA-protestanten als de antirookmagiër Ab Klink en marathonloopster Gerda Verburg makkelijk bij het gereformeerde smaldeel worden meegerekend, net als de katholiek met gereformeerde uitstraling Ernst Hirsch Ballin.

Wie de relatief eenvoudige milieus in oogschouw neemt waarin de meeste bewindslieden met gereformeerd bloed zijn opgegroeid, zou met recht kunnen stellen dat de emancipatie van de ’kleine luyden’, ingezet onder de machtige gereformeerde voorman Abraham Kuyper, definitief is voltooid. Het tweede kabinet-Kuyper is er, iets meer dan honderd jaar later, dan toch eindelijk gekomen.

Jan Peter Balkenende heeft zo nu en dan te maken met katholieke sentimenten in zijn partij en achterban. Het is zeker niet uitgesloten dat de premier daarmee rekening houdt als hij roomse ministers als Maxime Verhagen, Camiel Eurlings, Maria van der Hoeven en fractievoorzitter Pieter van Geel op partijbijeenkomsten de hemel in prijst.

Dat Van der Laan een echte gereformeerde familieman is, bewijst de omvang van zijn gezin. De sociaal-democraat heeft er vijf. Dat getal heeft iets magisch in gereformeerde kringen, waar echtparen van oudsher rijk gezegend zijn met kinderen. Maar vooral vanaf de wilde jaren zestig werd de gezinsomvang van vijf kinderen een zekere trend. Wie vijf kinderen kreeg, had in de gereformeerde redenering aan de plichten van de bijbelse vermenigvuldiging voldaan, maar kon nog wel zijn gezin kwijt in een betaalbare stationcar en een eengezinswoning.

Daarom verkeert Van der Laan in de politiek in goed gezelschap. Collega André Rouvoet, minister van gezinszaken, heeft er vijf, maar ook de nestor van de Tweede Kamer, SGP’er Bas van der Vlies. Van Middelkoop kan met vier kinderen nog fatsoenlijk volgen. De oude tijden van grote zegeningen zijn echter vervlogen, zoals destijds de grote PvdA-leider met gereformeerd bloed Den Uyl er zeven bij de burgerlijke stand inschreef en oud-GPV-leider Schutte zes.

Het emancipatieproces heeft zijn weerslag op de gereformeerde vrouwen in de politiek. De grens van de rijke zegeningen ligt tegenwoordig bij drie. Tineke Huizinga, de staatssecretaris taxi’s en ov-chipkaart, voedde eerst haar drie kinderen op voordat ze naar Den Haag overstapte. Dit leidde nog wel tot wat gemopper in de achterban, bij lieden die de vader als het hoofd van het gezin beschouwden maar de dagelijkse leiding in de handen van de vrouw gaven.

Jetta Klijnsma brengt geen kinderen mee naar het kabinet, maar wel haar in het veen gevormde gereformeerde eigenschappen. Dat uit zich bij haar in strijdbaarheid om haar handicap te overwinnen en om, net als Tineke Huizinga, mannen op te eten. Waar de sweetheart of the CU-forces met voorkeurstemmen twee keer achtenswaardige CU-politici (Van Middelkoop en Van Dijke) uit de Tweede Kamer drukte, won sociaal-democrate Klijnsma de strijd met de mannen om het PvdA-lijsttrekkerschap in Den Haag. Wouter Bos heeft met Klijnsma een gereformeerde troef in handen.