Politiek schijnhuwelijk Oekraïne in duigen

De coalitie in Oekraïne ligt definitief in duigen. De vraag is of er nu een andere coalitie komt, of dat het land afstevent op nieuwe verkiezingen.

’Einde van het schijnhuwelijk’, kopte een Oekraïense krant gisteren na de bevestiging dat de regering was gevallen. Daarmee vatte de krant in een zin samen dat de coalitie een gelegenheidsregering was die al geruime tijd aan interne spanningen ten onder dreigde te gaan.

De breuk kondigde zich twee weken geleden al aan toen de partij van president Joesjtsjenko, Ons Oekraïne, besloot uit de coalitie te stappen. Daaropvolgende lijmpogingen zijn gisteren mislukt verklaard. Joesjtsjenko is boos over pogingen van zijn partner in de coalitie, de partij van premier Timosjenko, om de macht van de president in te perken en die van de premier te vergroten. Timosjenko’s parlementariërs stemden daartoe mee met de oppositie.

Op de achtergrond speelt diepe verdeeldheid over de koers die Oekraïne moet volgen. Joesjtsjenko wil een uitgesproken pro-westerse koers, met integratie in de Europese Unie en lidmaatschap van de Navo. Maar Timosjenko wil een koers die meer rekening houdt met Russisch verzet tegen een pro-westers Oekraïne. Ze kiest die koers vermoedelijk ook uit eigenbelang: om in het land de machtigste politicus te worden.

Timosjenko kan de komende dertig dagen proberen een coalitie te smeden met de oppositie, met name met de Partij van de Regio’s van Vladimir Janoekovitsj. Deze pro-Russische politicus werd door Timosjenko en Joesjtsjenko gezamenlijk tijdens de zogeheten Oranje Revolutie van 2004 uit het presidentiële zadel gewerkt. De inhoudelijke verschillen tussen Timosjenko en Janoekovitsj blijven groot en het is dan ook zeer twijfelachtig of de partijen het eens kunnen worden. Maar als het wel lukt, heeft zo’n coalitie een grote meerderheid in het parlement, die de mogelijkheid geeft om de grondwet te wijzigen en wetten zonder problemen in te voeren. En vooral zonder dat president Joesjtsjenko ze kan blokkeren.

Mochten de coalitiebesprekingen mislukken, dan komen er in december nieuwe verkiezingen. Joesjtsjenko’s partij staat er in de peilingen zeer slecht voor, terwijl Timosjenko juist fors kan winnen. Voor 2010 staan er bovendien presidentsverkiezingen op de rol, waarin vermoedelijk zowel Joesjtsjenko als Timosjenko en Janoekovitsj kandidaat zal zijn.

De machtsstrijd in Oekraïne volgt op de Russische inval in Georgië begin augustus. Die is ook als waarschuwing aan Kiev opgevat om niet een pro-westerse koers te varen. Blijvende verdeeldheid in Kiev vermindert de kans op snelle integratie van Oekraïne in westerse organisaties.