Krim: troefkaart van het Kremlin

De Krim wil bij Rusland horen. Moskou heeft geen haast. Met de Krim binnen Oekraïne’s grenzen heeft het een stevige voet tussen de deur.

Het is maandag, paspoortdag op het Russische consulaat in Simferopol, de hoofdstad van Krim. „Ik wil naar huis, naar Rusland”, zegt Svjetlana, die in de rij staat voor een Russisch paspoort. „De Krim wordt zeker weer Russisch, maar daar wil ik niet op wachten.” En zij niet alleen. Een forse rij gelijkgezinden wacht geduldig uren om de lange lijst formaliteiten af te werken. Hoe lang het gaat duren, weet ze niet. „Er is een nieuwe wet, waarmee ik heel snel de Russische nationaliteit kan krijgen.”

Rusland verruimde onlangs de mogelijkheid om een Russisch paspoort te krijgen. Dit wakkerde in Oekraïne onmiddellijk de angst aan dat Moskou paspoorten zou uitdelen op de Krim. Het zonnige schiereiland in de Zwarte Zee belandde bij het uiteenvallen van de Sovjet-Unie in 1991 binnen de grenzen van het nieuwbakken, zelfstandige Oekraïne, tot ongenoegen van de meeste bewoners. Door paspoorten uit te delen, zou het Kremlin een Georgië-scenario kunnen toepassen op Oekraïne: het leger erop afsturen om ’onderdrukte landgenoten’ te verdedigen.

Maar zo simpel ligt het niet. „Je moet veel documenten overleggen”, weet Artiom, die ook in de rij staat . Na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie vluchtte zijn familie halsoverkop uit Tadzjikistan en kwam toevallig op de Krim terecht. „De Krim wordt voorlopig niet Russisch”, sombert hij. Hij klaagt over de pogingen van Kiev, het Oekraïens in te voeren op de Krim. „Ik ben een Rus en ik wil leven in Rusland.” Ondanks zijn blakende patriottisme moet ook hij ellenlange procedures doorlopen. „In landen in Centraal-Azië krijgen mensen heel makkelijk een Russisch paspoort. Voor broedervolkeren zoals Oekraïne is het veel moeilijker”, zegt hij. „Ik weet niet waarom.”

Bij de Russische Gemeenschap, een pro-Russische partij in het parlement van de Krim, weten ze wel waarom. „Oekraïners vormen samen met de Russen en Wit-Russen een oosters-orthodoxe, Russische natie”, bast Aleksander Sloesarenko, vicevoorzitter van de partij. Hoe groter de pro-Russische minderheid in Oekraïne, hoe meer druk Rusland kan uitoefenen op zijn zuiderbuur. „De Krim is als de ballen van Oekraïne. Wie Oekraïne bij de ballen grijpt, kan de hele bureaucratie manipuleren, de hele regering.” Hij slaat met zijn hand op tafel. „De vraag is niet of wij voor Rusland kiezen, maar of we erin slagen de hele Oekraïne achter ons aan te trekken.”

De vijfde kolonne staat klaar, daar hoeft Rusland geen paspoort voor uit te delen. Pro-Russische partijen hebben een comfortabele meerderheid in het parlement van de autonome republiek Krim. Elke Oekraïense regering voelt ook zonder Russische paspoorten de separatistische druk uit het zuiden. Het parlement in Simferopol riep onlangs Kiev op, de onafhankelijkheid van Zuid-Ossetië en Abchazië te erkennen. Zou Sloesarenko voor onafhankelijkheid van de Krim stemmen, als het Kremlin daarom vroeg? „Ik denk dat velen dan voor zouden stemmen.”

Sloesarenko wil ’uit principe’ geen Russisch paspoort. „Nu kan niemand mij het land uitzetten om mijn denkbeelden.” Zolang Kiev geen serieuze plannen heeft om lid te worden van de Navo, zal Oekraïne niet uiteenvallen, voorspelt hij. Verder is het wachten op ’een signaal’. „Als het signaal komt, zal de grens tussen Rusland en Oekraïne vallen zoals de grens tussen Oost- en West-Duitsland is gevallen.” Wat voor signaal? „Dat kan ik u niet zeggen”, zegt hij met een glimlach. Over zijn schouder glimlacht een ingelijste Vladimir Poetin, ’president van de Russische Federatie’.