Achter Zwitserse School zit Hollandse meester

Veilinghuis Sotheby kwam er te laat achter dat er twee werken van Jacob van Oostsanen onder de hamer gingen. Een dure inschattingsfout.

Het kan nog altijd: een kunstveiling afstropen en thuis komen met een werk dat voor een koopje is aangeschaft maar dat in werkelijkheid uiterst kostbaar is. Het overkwam deze week een verzamelaar bij het veilinghuis Sotheby in Amsterdam, die getipt was dat er twee belangrijke zijluiken uit de late Middeleeuwen onder de hamer zouden komen. De koper, die omschreven wordt als ’lid van de Stichting Jacob Cornelisz. van Oostsanen’, had een middenluik van deze schilder in bezit. Toen deze getipt werd dat er bij Sotheby een niet nader genoemd tweeluik ter veiling zou komen, spoedde de aspirant-koper zich naar een van de laatste kijkdagen. Om ter plekke tot de conclusie te komen dat de twee luiken wel eens perfect zouden aansluiten bij het middenluik.

De opvatting dat het bij de twee zijluiken moest gaan om de schilder Jacob van Oostsanen, werd al eerder gedeeld door een oud-conservator van het Rijksmuseum, prof. J.P. Filedt-Kok, die de luiken op een van de reguliere kijkdagen had bestudeerd. Filedt-Kok op zijn beurt tipte de Van Oostsanen-kenner Daantje Meuwissen. Deze raakte onmiddellijk overtuigd van zijn inzichten. Ze maakte vervolgens een van haar bekenden die een werk van Van Oostsanen in bezit heeft, op het te veilen tweeluik attent.

Bij Sotheby stonden de twee luiken vermeld als zijnde afkomstig uit de ’Zwitserse School’, een omschrijving waarmee kopers alle kanten uit kunnen. Dinsdag werden ze onder een matig enthousiast publiek afgehamerd op een bedrag van 24.750 euro, een fractie van de echte waarde.

Jacob Cornelisz. van Oostsanen was tot voor enkele jaren een vrijwel onbekende meester, maar wordt tegenwoordig in toenemende mate beschouwd als een van de belangrijkste schilders uit de eerste helft van de 16de eeuw. Van Oostsanen werd geboren in het Noord-Hollandse Oostzaan ergens tussen 1472 en 1477 en moet voor 1533 zijn gestorven. Hij heeft waarschijnlijk in Haarlem het schildersvak geleerd, maar was lange tijd werkzaam in Amsterdam. De onbekendheid met zijn werk heeft er waarschijnlijk voor gezorgd dat er bij Sotheby niemand is geweest die de luiken aan Van Oostsanen wist toe te schrijven. Toen de toeschrijving op wetenschappelijke gronden kon worden getoetst, was het al te laat om de omschrijving aan te passen. Daarmee werd de weg vrij gemaakt voor het scoren van een koopje.