De sport van het spoeddebat

Morgen is het vierde spoedoverleg sinds de zomer dat alleen mogelijk is doordat de SP en de PVV samen optrekken. Gevestigde partijen maken zich zorgen. ’Debatten verworden tot statement; het draagt niet bij aan serieus te nemen politiek’.

’Bekijk hier het spoeddebat’, stond donderdagavond met rode letters op de website van regionale krant De Stentor. Een muisklik leidde naar een verhit spoeddebat in de Tweede Kamer over behoud van de IJsselmeerziekenhuizen. Wie vanuit die Kamer omhoogkeek, zag een paar rijen toehoorders in lange witte jassen op de publieke tribune. Vol vragen over wat er met hun ziekenhuis staat te gebeuren.

Morgenavond zullen medewerkers in de thuiszorg afreizen naar diezelfde tribune in Den Haag. Anderen zullen het debat op internet volgen. Allemaal om te horen wat de politiek gaat doen nu veel thuiszorgorganisaties niet meer meedoen bij de aanbestedingen voor huishoudelijke hulp.

Debatten over bezuinigingen, grote wijzigingen en bedreigingen in de zorg kunnen steevast op publiek rekenen. Er staat veel op het spel en de ideologische verschillen tussen de partijen zijn groot. Waar is plek voor de markt, waar voor de overheid? In hoeverre zijn mensen zelf verantwoordelijk? En waar willen mensen zelf over beslissen?

Maar het zijn niet meer alleen ideologische en inhoudelijke verschillen die het politieke debat leiden. Met enige regelmaat speelt in het debat zelf de vraag of het spoeddebat wel zin heeft, omdat een bewindspersoon alleen zal zeggen dat er een onderzoek gaande is of dat hij er niet over gaat.

Morgen is alweer het vierde spoedoverleg (drie spoeddebatten en een spoedoverleg) sinds de zomer dat alleen mogelijk is omdat SP en PVV samen optrekken. Een spoeddebat komt er als minimaal dertig leden het steunen. Die hebben de partijen samen. „Vroeger was het een wedstrijd tussen de SP en de PvdA wie het eerste iets aan de kaak stelde in de zorg”, zegt Edith Schippers van de VVD-fractie. „Maar de PvdA hield het nog bij mondelinge vragen. Het is veel erger geworden nu het is overgeslagen naar spoeddebatten.”

Toen PVV en SP in september alarm sloegen over grote tekorten aan verpleegkundigen in verpleeghuizen gedurende weekenden, debatteerden PvdA en CDA uit protest niet mee. De anders zo rustige Jan de Vries (CDA) stond wel opgewonden aan de interruptiemicrofoon toen Fleur Agema van de PVV schande sprak. Volgens hem waren de problemen afgelopen zomer allang besproken, „toch vindt mevrouw Agema het nodig om op basis van een ad-hoc-spoeddebatje opnieuw allerlei dingen te berde te brengen.”

Afgelopen donderdag gingen de gevestigde fracties een stap verder. In het debat over de IJsselmeerziekenhuizen, verweten VVD, CDA en PvdA hun collega’s opportunisme. Volgens Schippers ging het slechts om „het imago van de SP en de PVV. Wie is de echte zorgpartij in de Kamer?” Gevaarlijk voor de geloofwaardigheid, zegt Schippers achteraf. „Debatten verworden tot statements. Dit gaat ergens spaak lopen, zeg ik als politicoloog. Want ze kunnen de verwachtingen niet waar maken. Het draagt niet bij aan serieus te nemen politiek.”

Toch wordt de SP in de zorgwereld erg serieus genomen. Bij de vorige verkiezingen had de partij veel aanhang onder artsen en verpleegkundigen.

Die andere partijen zijn gewoon niet geneigd de urgentie te zien, reageert Agema op de aantijgingen. „Zij wachten op een rapport. Maar ondertussen staan de kranten er bol van. Het gaat ook om inlevingsvermogen. In de Kamer zitten allemaal gezonde mensen die praten over zieken.”

Het voornaamste doel van de debatten is voor Agema het verschaffen van inzicht. „Als andere fracties er bewust dwars voor gaan liggen, hoop ik dat ze op een gegeven moment toch om gaan.” Dát de spoeddebatten zo weinig uitrichten en moties vrijwel nooit worden aangenomen, ligt volgens Agema aan de andere fracties.

Zo ziet Agnes Kant het ook. Ze bestrijdt dat haar SP-fractie vaak voortijdig reageert. „Elke kwestie staat op zich en we maken altijd een goede afweging. Af en toe is er een golf met wat meer debatten. Maar dat komt omdat er dan veel aan de hand is. Ik heb vaak gemerkt dat de Kamer te laat is. ”

Dat de SP vaak de PVV aan haar zijde heeft, komt volgens Kant door de „terechte verontwaardiging” die ze delen. Overigens krijgt de SP achteraf erg vaak gelijk, meent de fractievoorzitter. „Toen ik erop wees dat er grove fouten waren gemaakt bij het omhoog gaan van de AWBZ-bijdrage, kreeg ik veel kritiek: ’Moet Kant weer een spoeddebat?’ Achteraf hebben we gelijk gekregen.”