DNA-analyse wijst naar kip als grote bron van diarree

Dankzij grondig speurwerk beschikken Britse biologen nu over ’hard’ DNA-bewijs tegen de kip. Zij is de belangrijkste bron van darminfecties met de bacterie Campylobacter jejuni, in Nederland verantwoordelijk voor 80.000 zieken en minstens 30 sterfgevallen per jaar.

Slachtoffers krijgen buikpijn en diarree, en soms ook gewrichtsklachten en verlammingen. Britse biologen hebben nu een genetische analyse gemaakt van campylobacter-stammen die bij ruim 1200 patiënten in de ontlasting zaten. Er bestaan diverse stammen, elk herleidbaar tot een andere bron. Maar liefst 57 procent van de infecties bleek afkomstig van kippen. Die dragen de ziekteverwekker vaak in hun darmen. Nog eens 35 procent kwam van de koe. Andere bronnen, zoals wilde vogels of huisdieren, speelden nauwelijks een rol. Kortom: kippenvlees is de voornaamste boosdoener.

Nederlandse deskundigen vinden de Britse cijfers erg hoog. Het RIVM gaat ervan uit dat maar 4 procent van de campylobacter-infecties wordt veroorzaakt door rundvlees, en zo’n 20 tot 40 procent door kippenvlees. Die laatste schatting is deels gebaseerd op een waarneming tijdens de crisis van de dioxinekip. Destijds werd in België geen kip meer verkocht en daalde het aantal campylobacter-infecties met 40 procent.

Waarom pakken de Britse cijfers, vandaag gepubliceerd in het vakblad PloS Genetics, zo hoog uit? Doordat via de ontlasting van kippen en koeien veel bacteriën in het oppervlaktewater komen, en dus ook in zwemwater en op groenten, denkt Jaap Wagenaar, hoogleraar klinische infectiologie aan de Universiteit Utrecht en het Centraal Veterinair Instituut (CVI) in Lelystad. „Als je alleen naar DNA kijkt, kun je niet zien hoe de bacteriën bij de mens binnenkomen. Daardoor kan de overdracht van campylobacter via vlees worden overschat.”

Het ministerie van volksgezondheid heeft het RIVM en het CVI gevraagd om een genetische vergelijking te maken tussen campylobacter-stammen bij patiënten en dieren. Mogelijk zal daaruit blijken dat ook katjes en puppies, die nogal eens diarree hebben, een grote infectiebron vormen voor de mens.

Maar ook in zo’n nieuwe analyse zou de kip best op nummer één kunnen eindigen. Kippenkarkassen worden namelijk met duizenden achter elkaar door machines gedraaid. Daarbij scheurt wel eens een darmpje van een besmet dier. Kippen die daarna door dezelfde machine gaan, raken dan eveneens besmet.

De overheid en de vleessector gaan slachterijen met de grootste besmettingsproblemen nu aanpakken. Maar dat helpt te weinig en duurt te lang, vreest Arie Havelaar, hoogleraar microbiologische risicoschattingen in Utrecht en werkzaam bij het RIVM. „Zolang het niet lukt om de bacterie op de boerderij te bestrijden, zul je het vlees moeten ontsmetten. Het is erg jammer dat de EU de discussie over de chloorkip deze zomer radicaal heeft gesloten. ’Chloorkip’ klinkt eng, maar je moet niet alleen naar emotionele en handelsargumenten kijken. Ontsmetting kan ook met stoom, melkzuur of bestraling. Daar moeten we snel meer onderzoek naar doen, want ondertussen vallen er slachtoffers.”

Voorlopig zit er voor de consument maar één ding op: werk hygiënisch en bak kip goed, dan gaat de bacterie dood.