Greet Hofmans-rapport openbaar

Speelde Greet Hofmans in de jaren vijfig een cruciale rol in het conflict tussen koningin Juliana, prins Bernhard en het kabinet? Cees Fasseurs boek over de affaire-Greet Hofmans verschijnt in november. Bewijst hij dat zij de kwade genius was achter de crisis rond koningin Juliana, prins Bernhard en het kabinet?

Het is een smeuïge mythe: de obscure gebedsgenezeres Greet Hofmans kreeg in de jaren vijftig de goedgelovige koningin Juliana in haar macht. Ze fluisterde de vorstin de pacifistische denkbeelden in die Juliana destijds in conflict brachten met het kabinet, en met haar eigen man Bernhard. Er hing een scheiding in de lucht, en daarmee een constitutionele crisis.

Het verhaal kwam aan het licht in 1956, toen het Duitse blad Der Spiegel erover publiceerde, en Hofmans een ’Raspoetin’ noemde. Doordat de belangrijkste documenten over de zaak strikt geheim werden gehouden, kon de mythe van de intrigante en de goedgelovige koningin ook onbekommerd groeien.

Binnenkort wordt eindelijk het rapport-Beel openbaar. Vicepremier Beel schikte het conflict in 1956, maar zijn rapport verdween in het archief van het Koninklijk Huis. Dat was een privéarchief, en dus niet toegankelijk voor historici en journalisten.

In 2005 werd wel bekend dat historicus Cees Fasseur als eerste het archief mocht gebruiken voor zijn boek over de affaire. Tot misnoegen van sommige collega-historici, die bromden dat de ’brave’ biografie die Fasseur over koningin Wilhelmina schreef, hem wel in het gevlij zou hebben gebracht aan het hof. Premier Balkenende zegde destijds alleen toe dat het rapport ’op termijn’ waarschijnlijk wel openbaar zou worden.

Dat gebeurt sneller dan verwacht: het rapport-Beel verschijnt in november als bijlage bij het boek van Fasseur – al blijft de rest van de koninklijke archiefstukken geheim. Het bevat ongetwijfeld veel nieuws over de verhoudingen tussen koningin en regering, en over de verschillende facties aan het hof. Maar of het ook een echt nieuw licht op de geschiedschrijving werpt, is de vraag.

Ook andere historici, zoals Daalder en Giebels, hebben zich namelijk de afgelopen jaren ’via een omweg’ met de zaak beziggehouden. En ze kwamen grofweg tot dezelfde conclusie: dat Greet Hofmans de oorzaak van de problemen aan het hof zou zijn, is nogal een versimpeling. Er speelden op de achtergrond twee verschillende crises. Ten eerste een conflict tussen een eigengereide koningin en de regering. Ten tweede het sowieso al verslechterende huwelijk van Juliana en Bernhard.

We weten inmiddels dat Bernhard het verhaal over Hofmans instak bij Der Spiegel. Hem kwam het waarschijnlijk niet slecht uit dat er een intrigant van buiten op het toneel verscheen.

Het zou kunnen zijn dat Fasseur straks bewijst dat Hofmans inderdaad de kwade genius achter die twee conflicten was; dat zou opzienbarend zijn. Meer in de lijn der verwachting ligt het dat hij laat zien dat Greet Hofmans vooral een belangrijke bijfiguur was, en Nederland daarmee een mythe armer maakt.