Wordt Oud en Nieuw weer net zo gezellig?

De viering van het nieuwe jaar en het afsteken van vuurwerk veroorzaken elk jaar miljoenen aan schade. Dit jaar treden overheid, justitie en politie met Oud en Nieuw hard op. Vandalen krijgen te maken met supersnelrecht.

In brand gestoken scholen, vernielde parkeerautomaten en hulpverleners die worden bekogeld met vuurwerk. De viering van Oud en Nieuw lijkt steeds minder op een volksfeest met champagne en oliebollen. De materiële schade bedroeg vorig jaar zeker 36 miljoen euro. Om daar dit jaar verandering in te brengen, zijn maatregelen aangekondigd.

In vrijwel de gehele Randstad krijgen overtreders te maken met supersnelrecht. De rechtbanken in de vier grote steden openen op 2 januari speciaal hun deuren voor personen die rond de jaarwisseling over de schreef gaan. In de rest van het land kunnen rechtbanken het normale snelrecht toepassen. Dit betekent dat verdachten binnen twee maanden voor de rechter staan. In Amersfoort en Utrecht wordt het supersnelrecht gecombineerd met een speciaal ’weekendarrangement’, waarbij overlastplegers tot 2 januari vast blijven zitten.

Weer andere gemeenten, waaronder Amsterdam en Nijmegen, gaan relschoppers van de straat houden of de toegang tot een bepaald gebied ontzeggen. Zo kregen vier jongeren uit het Gelderse Westervoort onlangs een straatverbod opgelegd door de rechtbank in Arnhem. Zij moeten Oud en Nieuw binnen vieren omdat ze zich vorig jaar misdroegen. De politie in Noord-Brabant heeft 75 raddraaiers alvast schriftelijk gewaarschuwd. Utrecht en Rotterdam gaan schade door vernieling en brandstichting verhalen op daders.

Voor het eerst zal ook het Korps Landelijke Politiediensten dit jaar een rol spelen bij de jaarwisseling: 650 mensen worden ingezet om de regionale korpsen te ondersteunen. Ook assisteert de marechaussee de politie met ongeveer honderd man.

Otto Adang, lector openbare orde en gevaarbeheersing bij de Politieacademie, is blij dat de ongeregeldheden tijdens de jaarwisseling meer aandacht krijgen: „Je ziet dit onderwerp steeds nadrukkelijker op de agenda komen.” Korpschef Henk van Zwam van de regio Gelderland-Zuid – die in 2007 in zijn nieuwjaarstoespraak de stilte over wantoestanden doorbrak (zie kader) – sluit zich bij Adang aan: „Ik vind het van groot belang dat er nu aandacht is voor dit wangedrag. Ik hoop op een kentering.”

Uit onderzoek van de Politieacademie blijkt dat het grootste deel van de arrestanten tijdens Oud en Nieuw jonger is dan 26 en thuis woont. Van Zwam ziet dan ook een grote rol voor ouders: „Het gebeurt nog te vaak dat ouders de andere kant op kijken of kinderen zelfs aanmoedigen.” Daarom brachten agenten van zijn korps afgelopen maand huisbezoeken bij bijna vijftig jongeren die zich bij de laatste jaarwisseling misdroegen. In Utrecht overhandigden wijkagenten een brief aan 165 ouders van jongeren die vorig jaar zijn aangehouden voor vuurwerkovertredingen.

Dit jaar is er bijzondere aandacht voor geweld tegen hulpverleners. 14 procent van de arrestanten maakte zich daar vorig jaar schuldig aan. Het OM heeft aangekondigd strengere straffen te eisen bij geweld tegen hulpverleners. Vorige week begon het ministerie van binnenlandse zaken een campagne waarin dergelijk gedrag aan de kaak gesteld wordt.

Thom De Graaf, voorzitter van de commissie ’overlast jaarwisseling’, had liever een campagne voor een complete mentaliteitsverandering gezien. In Binnenlands Bestuur zegt hij deze week: „Nu kan de boodschap van de overheid worden begrepen als: ’Blijf met je fikken van de hulpverleners af, maar ga verder je gang maar’.” Korpschef Van Zwam zegt dat standpunt te begrijpen. „Maar het is goed dat er iets wordt gedaan aan agressie tegen hulpverleners. Het is te gek voor woorden dat het onmogelijk is een brand te blussen zonder bescherming van de politie.”