EU knutselt klimaatplan rond

De Europese regeringsleiders waren er gisteren toch nog snel uit: de uitstoot van het broeikasgas CO2 gaat fors omlaag. Maar de manier waarop ze dat willen bereiken, is wel heel ingewikkeld gemaakt.

„Een historisch akkoord”, zo verwelkomde de Franse president Nicolas Sarkozy de afspraken om de opwarming van de aarde tegen te gaan. De CO2-uitstoot moet 20 procent lager zijn in 2020; 20 procent van alle energie moet duurzaam zijn, het stroomverbruik moet 20 procent dalen.

Alle landen doen mee, en dat is een succes voor Sarkozy, aan het einde van zijn EU-voorzitterschap. Duitsland, Italië en Polen en andere Oost-Europese lidstaten lagen tot het laatst toe dwars. Ze eisten uitzonderingen omdat bedrijven en energiecentrales anders uit Europa vertrekken en stroom veel duurder zou worden.

De pleitbezorgers van een streng klimaatbeleid – Nederland, Scandinavië en Groot-Brittannië – komen de dwarsliggers vergaand tegemoet. Europese bedrijven hoeven vanaf 2012 slechts een klein deel van de emissierechten te kopen, de rest krijgen ze gratis. Zelfs bedrijven die geen last hebben van internationale concurrentie, betalen pas in 2025 voor alle emissierechten – vijf jaar later dan gepland.

De vervuilende kolencentrales in Oost-Europa hoeven de eerste jaren niet het volle pond te betalen. En de Oost-Europese landen krijgen extra emissierechten cadeau om de nadelen voor hun economieën op te vangen.

Verder mogen alle lidstaten een groot deel van de klimaatmaatregelen buiten Europa nemen, bijvoorbeeld in opkomende economieën.

Milieuorganisaties komen woorden tekort om het akkoord te veroordelen. „Een zwarte dag voor het Europese klimaatbeleid”, aldus het Wereld Natuur Fonds, Greenpeace en Oxfam in een gezamenlijke verklaring. Het uitdelen van rechten ondergraaft de doelstellingen, bedrijven krijgen zo minder prikkels om schoner te worden.

Maar in Brussel is iedereen enthousiast. „De Europese Unie neemt haar verantwoordelijkheid”, aldus premier Balkenende. „Dit is een pakket dat de klimaatverandering effectief zal tegengaan. Geen woorden maar daden.”

Balkenende bleef erbij dat het veilen van emissierechten ’het beste systeem’ is. „Maar we moeten ook oog hebben voor de wereldwijde concurrentie. Als bedrijven naar het Oosten verhuizen, lost dat niets op. Dus waren we wel gedwongen om daar iets aan te doen.”

De hoofddoelstelling – 20 procent minder CO2 in 2020 – blijft staan, beklemtoonde de premier. De totale uitstoot wordt ieder jaar met 1,7 procent beperkt. Bedrijven die hun limiet overschrijden betalen forse boetes. Ook de transportsector, de bouw en de landbouw moeten hun emissies verlagen.

De premier is blij met extra Europese steun voor proefprojecten om CO2 ondergronds op te slaan, een speerpunt voor Nederland. Daarvoor komen emissierechten beschikbaar, goed voor 300 miljoen ton CO2, ter waarde van 6 à 9 miljard euro. Twee regio’s, Rotterdam en de Eemsmond, zijn kandidaat voor zo’n project.

Op de internationale klimaatconferentie in Poznan zijn de reacties positief. „Yes we can”, zei de Amerikaanse afgevaardigde John Kerry over het Europese akkoord. VN-vertegenwoordiger Yvo de Boer prees de ’volharding en moed’ van de EU. Het Europees Parlement zal volgende week waarschijnlijk instemmen met het akkoord.

Over een jaar komt het er echt op aan, tijdens de internationale klimaatconferentie in Kopenhagen. Die moet een vervolg opleveren voor het Verdrag van Kyoto, dat in 2012 afloopt. Als de Verenigde Staten en opkomende landen als China en India in Kopenhagen ook klimaatdoelstellingen aannemen, doet Europa er nog een schepje bovenop: dan moet de uitstoot met 30 procent omlaag.