2015

opinie ’Ik zit lekker in mijn vel, ben zéér gemotiveerd en heb nog voor vele jaren energie’, zegt premier Jan Peter Balkenende deze week in een interview met Elsevier. Goed nieuws. In een tijd van crisis en diepe onzekerheid zou een ongemotiveerde premier zonder fut een ware ramp zijn voor het land.

Dat in een context van internationale instabiliteit, de coalitie een standvastige indruk maakt, is een zege voor het land. Hoe je ook denkt over de christelijk conservatieve en zelfs vrijheidbeperkende politiek die CDA, PvdA en CU samen voeren. Wie zou met buurland België willen ruilen dezer dagen? Maar hoe komt het toch dat mijn reserve aan sympathie voor de premier slinkt? Hoe komt het dat vooral de mens Balkenende mij steeds meer tegen is gaan staan en dat ik met heimwee aan zijn beginjaren terugdenk?

Het is ook in die tijd dat de onervaren politicus de grootste prestatie uit zijn carrière neerzette. Hij erfde een land dat op het punt stond zichzelf te verliezen. De moord op Fortuyn en twee jaar later op Van Gogh, hadden de tegenstellingen vergroot. Overal was er onbehagen. Wie geloofde toen dat de vrijwel transparante Balkenende in staat zou zijn het land naar stabiele gronden te leidden? Naar hartenlust werd dit ‘broekie’, deze kleurloze ‘Harry Potter’ door de ‘intelligentsia’, de vakbonden en de cabaretiers beschimpt en gerailleerd. Zoals nooit tevoren een Nederlandse premier. Hij hield stand.

Zijn onzekere lichaamstaal, zijn kinderlijke en onbevangen humor en vooral zijn incasseringsvermogen wekte een zekere vertedering. Deze Balkenende is niet meer. De man is met de jaren stugger geworden, raakt bij kritiek sneller geïrriteerd, lijkt minder toegankelijk. Er is niets verkeerds aan om als premier zelfverzekerder te worden, maar dan moet je ervoor zorgen dat je vastberadenheid niet in arrogantie en bitsheid muteert. Met Balkenende geschiedt nu wat na enkele jaren premierschap met Wim Kok is gebeurd. Dezelfde afstandelijkheid en soms hautain ongeduld. Jan Peter verkeert nu al zes jaren te midden van de groten der aarde en dat is aan hem te merken. Het is alsof de premier zijn blik op Nederland niet anders kan werpen dan uit een zekere hoogte. En dan ga je je afvragen: heeft de man ook een visie?

Een toekomstplan voor zijn land. Kan hij iets anders zijn dan de boel-bij-elkaar-houder, die de rol van conciërge tot in de lengte van dagen wil spelen? Als deze premier een visie koestert, dan heeft die met duurzaamheid te maken. Zijn eigen duurzaamheid. In hetzelfde interview deze week verzekert Balkenende dat hij na de volgende verkiezingen weer premier gaat worden. En dat hij tot 2015 in functie zal blijven: ‘Volgend jaar kan ik Hendrik Colijn in dienstjaren passeren, dan ga ik (in 2015) Ruud Lubbers voorbij’. Hier bereikt de arrogantie van een door macht en routine verblinde premier, haar toppunt. Er is maar een conclusie mogelijk: Balkenende is meer met zichzelf dan met het land bezig. Laten we hem en onszelf in bescherming nemen door hem over twee jaar naar huis te sturen. Met dankbaarheid, dat wel: acht jaar is voor iedereen welletjes.