Portiekflats ademen weer de geest van Rietveld

Sommige bewoners van de Robijnhof in Utrecht wisten niet dat ze in een echte Rietveld woonden. Na een renovatie spat de hand van de architect weer van de gevels af.

Geen flauw idee hadden ze 36 jaar geleden, dat ze in een door architect Gerrit Rietveld ontworpen portiekflat kwamen te wonen. „Wat voor ons telde, was dat de woning zo ruim was”, vertelt Elisabeth Soesbergen. „Met een douche”, vult haar man Paul aan. Tot die tijd moesten ze zich behelpen met een teiltje in de keuken en sliepen hun drie kinderen op één klein kamertje.

De woning aan de Robijnhof in Utrecht die ze toen zo ruim vonden, is naar hedendaagse maatstaven vooral geschikt voor een alleenstaande of een jong stel. Maar de Soesbergens (72 en 65 jaar) wonen er nog steeds naar volle tevredenheid, niet meer met hun drie zonen, maar met twee kleinzonen van 23 en 19 voor wie ze zorgen, en twee honden.

Van alle bewoners van het door Rietveld ontworpen complex van 194 sociale huurwoningen in de wijk Hoograven-Tolsteeg, wonen de Soesbergens er het langst. In de loop der jaren zagen ze hun buurt achteruitgaan. Ook de flats raakten in verval en aan de buitenkant was er nauwelijks meer aan af te zien dat het om een ontwerp van Rietveld ging. Karakteristieke details als de kleuraccenten en slanke profielen in de kozijnen waren bij een renovatie in de jaren tachtig verloren gegaan. En terwijl de Soesbergens destijds een contract moesten tekenen dat ze geen was aan het balkon zouden hangen omdat dat afbreuk deed aan het ontwerp, verschenen er steeds meer schotelantennes aan de gevels.

Na een renovatie ademt de Robijnhof – het enige ontwerp van Rietveld voor sociale woningbouw dat in Nederland is gerealiseerd – weer diens geest. De schotels zijn vervangen door centrale antennes, de onderlichten zijn net als bij de oplevering in 1958 weer rood, geel en blauw, en de zwarte rand onder het dak is duidelijk zichtbaar. De kloeke houten kozijnen zijn vervangen door slanke profielen met dubbel glas.

In de woningen werd het sanitair vervangen, de keuken gemoderniseerd en de tussenmuur tussen de twee kleinste slaapkamers is gesloopt. Met deze relatief kleine ’designwoningen’ mikt woningcorporatie Bo-Ex op goed opgeleide alleenstaanden en jonge stellen die graag dichtbij de binnenstad wonen.

Bo-Ex wil de Rietveld-identiteit ook inzetten als middel om de achterstandswijk Hoograven te presenteren als een buurt waar je trots op kunt zijn. Het verloop onder de bewoners was groot de afgelopen jaren, en velen wisten niet eens dat ze in een echte Rietveld woonden.

Paul en Elisabeth Soesbergen vreesden dat ze bij de renovatie ook aanpassingen ín huis moesten accepteren, maar daar viel over te praten. Hun favoriete gashaard mocht blijven. Ook is het muurtje tussen de slaapkamers niet afgebroken, zodat hun kleinzonen ieder een eigen kamertje konden houden. De wc en douche zijn vernieuwd, maar de keuken, die nog is voorzien van het oorspronkelijke granito aanrecht, wilden ze houden. Toch staat er nu een eigentijds keukenblok, omdat hun oude exemplaar is verhuisd naar de museumwoning (zie kader), die ingericht is in de oorspronkelijke stijl.

Hun woning is in de loop der jaren nauwelijks veranderd, met uitzondering van de bruine schrootjes die ze tegen plafonds en wanden hebben getimmerd. Inmiddels zijn ze trots dat ze in een echte Rietveld wonen. Eén minpuntje zien ze: het balkon is zo smal dat het beter bij de woonkamer getrokken had kunnen worden. En de regels om er te mogen wonen waren destijds wel erg streng.

Huisdieren waren niet welkom en ze hadden net een jonge hond. „We wilden zo graag ruimer wonen dat we het hondje hebben laten inslapen, omdat we bang waren dat we zouden worden afgewezen”, vertelt Elisabeth Soesbergen. „Daar heb ik nog spijt van.”