Nederland nu: een droom van Hitler

Over de oorlog gaat het vaker bij Münstermann. ’Land zonder Sarah’ is een gewaagde variant: in deze roman heeft Hitler een droom over het Nederland van Geert en Rita.

Het verleden, zeker de Tweede Wereldoorlog, is nooit ver weg in de romans van Hans Münstermann. „Ik hou erg van vertakkingen”, zei de Ako-prijswinnaar twee jaar geleden in een interview met deze krant. „Uitstapjes in de tijd zijn voor mij het zout in de pap. Er is nog zoveel meer aan het hier en nu toe te voegen.” Zo switchte hij in zijn bekroonde roman ’De bekoring’ heen en weer tussen de jaren dertig, de jaren vijftig/zestig en het heden. En in ’De bekoring’ verbond hij de idealen van de architect van een Amsterdamse middenstandswijk met de gevoelens van de wanhopige huisvrouw die er enkele decennia later woonde.

In ’Land zonder Sarah’ gaat de schrijver nog een stap verder. Hij laat niemand minder dan Adolf Hitler een nachtmerrie hebben over onze tijd, en dat net op de dag dat Duitsland Nederland binnen zal vallen. Wie aan een visionaire Hitler denkt, ziet al gauw de met de wereldbol jonglerende Charlie Chaplin voor zich uit ’Modern Times’, maar Münstermann is in ’Land zonder Sarah’ niet op een komedie uit. Het is hem bittere ernst. Zo lijkt de schrijver te suggereren dat angst en chaos in het Nederland van nu hun basis vinden in het nazistische tijdperk. Alleen, hoe precies blijft wat onduidelijk, een droom valt ook maar ten dele serieus te nemen.

Het woord is aan verteller Wolf – pas aan het eind van het boek ontpopt hij zich als Hitler – die tijdens een treinrit in slaap is gevallen. Eenmaal wakker vertelt deze ’Wolf’ zijn droom aan zijn vriendin Eva, via een radioverbinding die zijn militaire begeleiders speciaal tot stand hebben gebracht. Eva luistert in de Berghof.

De door Wolf gedroomde toekomst blijkt grimmig. „Er is hier een abces opengebarsten. Nederland wordt door elkaar geschud. Wij trillen allemaal mee”, merkt een ‘omwonende’ op. Nederland wordt geregeerd door een kale homo met Italiaanse schoenen. Een tegendraadse Chinese televisiepresentator, genaamd Ang, is net vermoord. De dader is nog voortvluchtig.

In zijn droom keert Wolf na een reis naar booming China terug naar zijn huis in Amsterdam. Hij wordt op het vliegveld als moordverdachte uit de rij gehaald en ondervraagd. Wolf is vooral verdacht omdat hij in Angs buurt woont en eerder in het tv-programma van Ang te gast is geweest.

Na de moord is Nederland bang, maar eigenlijk is het dus Hítlers angst die vormgeeft aan chaos en onrust: zijn onbewuste brengt het voort. Volgens droomlogica zwenkt Wolf van heden naar verleden: fictie en geschiedenis tuimelen over elkaar heen. Wolfs begeleiders in de trein krijgen historische namen als Generaal Linge en Veldmaarschalk Keitel. Maar in zijn droom over Nederland belandt Wolf naast de zwaar bewaakte Geert Wilders bij de bakker, hij ontmoet een Rita die ‘iets gezonds en moederlijks’ heeft, en hij laat tv-presentator Ang een ‘Spoorloos’- achtig weerzien beleven met zijn Chinese moeder. Ook heeft hij een hartstochtelijke affaire met ene Sarah, en zet hij zijn relatie met vrouw Eva en dochter Lotte op het spel.

Het lijkt wel alsof je via Wolfs druk bevolkte nachtmerrie een willekeurige televisieavond van nu over je hoofd krijgt uitgestort. Je kan als lezer aan het googelen blijven: Presser, Goldensohn, Bergdorf, de hertog van Enghien, het gebit van Napoleon; beroemde historische figuren en incidenten duiken, meestal in vermomming, op.

Een bodemloze paniek beheerst de Nederlanders: „Ik wil geloven zoals de moordenaar, die heeft tenminste geloof in zijn daad”, verzucht een buurtgenoot. „Elke oorlog wordt veroorzaakt door een griezelig mengsel van ras, godsdienst en maffia” verzucht Wolf tijdens zijn televisie-optreden bij Ang.

Tsja. Münstermann vraagt wel wat van zijn lezers. Via Wolfs droom presenteert hij het hier en nu als een veel te vol onbewuste, waarin alles met alles samenhangt. Münstermann schrijft mooi, rakelt aantrekkelijke historische anekdotes op en slaagt er goed in om een gejaagde, nachtmerrieachtige sfeer op te roepen. Maar het idee van die dromende Führer is toch te wild en er blijft in de tekst teveel impliciet om je over het verborgen verband tussen toen en nu aan het denken te krijgen.