Geld met geld maken recept voor ellende opinie

Op de pof is fortuin gemaakt, maar economisch zijn we niets wijzer. Banken moeten terug naar kerntaak.

Een paar jaar geleden overwogen wij een huis te kopen in de Verenigde Staten. Mijn hypotheekadviseur legde uit: „Als niet-ingezetene betaalt u een iets hogere rente, 6 procent. Maar de eerste drie jaar betaalt u maar 2 procent.”

„Twee procent”, vroeg ik verbaasd. „Wat gebeurt er met die andere 4 procent die ik niet betaal?” Hij vervolgde: „Tellen we bij de hoofdsom op en over drie jaar, als uw huis in waarde is gestegen, herfinancieren we dat.”

Als ondernemer houd ik van avontuur, maar dit leek mij een onverantwoord enkeltje Wilde Westen. We kochten het huis niet. Maar intussen heb ik begrepen dat miljoenen Amerikanen wel van dit soort mogelijkheden gebruik hebben gemaakt. De schuldbel spat nu uit elkaar en sleept de hele wereld mee in een financiële crisis.

En wie heeft iets aan deze ’hypothekenzeepbel’ gehad? Als straks de rook is opgetrokken en de rust op de financiële markten is hersteld, welke waarde is er dan duurzaam overgebleven? Ik vrees geen enkele.

De Amerikaanse hypotheken hebben niet geleid tot een substantiële groei van het huizenbezit in de VS. Het aantal huisbezitters steeg een paar procentpunten in tien jaar, tegenover een schuldexplosie van een triljoen dollar. Het grootste deel van die schuld is door Amerikanen geconsumeerd. Met al dat extra geld zijn geen nieuwe innovatieve bedrijven of voor de toekomst belangwekkende ontwikkelingen als duurzame energie gefinancierd. Het is simpelweg opgegeten.

Tegelijkertijd zijn de creatieve hypotheken, die miljoenen mensen in onnodige en niet-productieve schulden hebben gestort, een speelbal geworden voor hedgefondsen en andere roofdieren van het moderne kapitalisme. Zulke beleggingsfondsen investeren niet direct in nieuwe producten of diensten. Het zijn afgeleide investeringen (derivaten) die gokken op de ontwikkeling van onderliggende productieve investeringen. Zo verdiende een willekeurige aanbieder van dit soort fondsen, Paulson & Company (geen relatie met de Amerikaanse minister van financiën), vorig jaar 3,6 miljard dollar door te gokken op een waardedaling van op hypotheken gebaseerde beleggingsproducten.

Dat betekent dus dat er mensen zijn die geld verdienen door erop te gokken dat medeburgers hun hypotheekverplichtingen niet kunnen nakomen. Zulke beleggingen ondermijnen de maatschappij. Mensen hebben altijd gegokt en daar hebben we ook speciale voorzieningen voor: casino’s. Een aandelenbeurs daarentegen is bedoeld om bedrijven te financieren. Om productieve economische ontwikkeling mogelijk te maken. Dat cruciale verschil heeft de financiële wereld de afgelopen tien jaar uit het oog verloren.

Goldman Sachs werd altijd een investeringsbank genoemd. Tien jaar geleden kwam nog bijna de helft van de omzet van het bedrijf uit het financieren van fusies en beursgangen. Dat zijn zaken die het bedrijfsleven voor een gezonde ontwikkeling nodig heeft. Vorig jaar maakte Goldman Sachs een omzet van 88 miljard dollar (winst voor de nog geen 400 partners: 11,5 miljard dollar), waarvan bijna 70 procent uit ’trading’ – ofwel hedgefondsen, derivaten en andere ’creatieve’ beleggingsinstrumenten’ – en slechts 16 procent uit wat toch de kernactiviteit van deze bank zou behoren te zijn: bedrijfsfinancieringen.

Goldman Sachs was de ongekroonde koning van een tijdperk dat dringend aan afsluiting toe is. Achter elke investeringsgolf gaat hebzucht schuil. Beleggers hopen de eersten te zijn en veel geld te verdienen aan de introductie van een nieuwe dienst of product. Maar de huidige crisis is het gevolg van een perverse vorm van beleggen: geld met geld verdienen. Daar schiet uiteindelijk niemand iets mee op.

Niet alleen de knapste breinen van de business schools maar zelfs middelmatige managers verdienden miljoenensalarissen zonder dat zij wezenlijke bijdragen aan de economie leverden. Deze onruststokers hebben in vele gevallen echte ondernemers en gewone bedrijven voor de voeten gelopen met hun gegok.

Als het kalf is verdronken, dempt men de put. Er komt nu ongetwijfeld regelgeving die nieuwe vergelijkbare excessen zal tegengaan. Maar naast meer toezicht en meer regels, is misschien wel het belangrijkste dat de financiële wereld terugkeert naar haar kern: het ondersteunen en faciliteren van het bedrijfsleven in het belang van economische ontwikkeling die de maatschappij dient. Geld verdienen met producten en diensten is een gezonde zaak. Geld met geld verdienen is een recept voor ellende.