Zonder grondige verbouwing blijft het crisis in België

Midden in een van de zwaarste economische crises van de afgelopen decennia, is de Belgische politiek in chaos ontaard.

De crisis zelf was de directe aanleiding, doordat regeringsbesluiten in het dossier-Fortis met succes zijn aangevochten voor de rechter. Maar het probleem zit dieper: in België ontbreekt het aan consensus over de toekomst van het land op langere termijn.

Hoewel de christen-democratische premier Yves Leterme als goudhaantje begon – met zo’n 800.000 voorkeurstemmen bij de parlementsverkiezingen van juni 2007 – is zijn ster volledig verbleekt. Hij slaagde er maandenlang niet in een regering te vormen, kon daarna alleen premier worden door zijn beloftes over staatshervorming in de ijskast te zetten.

Al driemaal bood hij zijn ontslag aan bij de koning. Dat hij er nog zit, is alleen te danken aan de weigering van de koning Albert hem van zijn taken te verlossen.

Maar zwak leiderschap is niet het enige probleem. De poging van de regering Leterme om in de Fortis-zaak rechters te beïnvloeden, legt de vinger op nog een zere plek: informele banden, vaak gebaseerd op politieke loyaliteit, hollen op grove wijze de transparantie van het Belgische bestuur uit.

Dat vermindert het vertrouwen van de bevolking in de overheid.

Belgische politici zijn bekwame loodgieters, om de bijnaam van de vroegere premier Jean-Luc Dehaene maar eens te gebruiken. Zij weten alle elementen van het gecompliceerde land vaak op de meest inventieve manieren aan elkaar te lassen. Maar wat België zo langzamerhand nodig heeft, is een totale verbouwing. Een reconstructie die recht doet aan de toenemende ontevredenheid onder de bevolking over de kwaliteit van de Belgische politiek.

Daarvoor lijkt het leiderschap in België echter te zwak, of de ingenomen stellingen te stevig. Vlamingen en Franstaligen houden elkaar in een houdgreep, die iedere zuurstoftoevoer in hun relatie afknijpt.

Bij de Walen bestaat een diepgewortelde angst afgestoten te worden door het rijkere Vlaanderen, terwijl de Vlamingen zelf onderling diep verdeeld zijn over de manier waarop ze met de Franstaligen nog in één staatsverband willen voortleven.

Er is geen zicht op dat die patstelling snel wordt doorbroken. Het aftreden van Leterme zal een onvermijdelijke stap zijn, gezien de fouten die hij heeft gemaakt.

Maar als zijn politieke elite niet op enkele cruciale dossiers knopen doorhakt, zal België van crisis naar crisis blijven hobbelen.