Monkith Saaid 1959-2008

Zijn passie om te creëren en vormen ontstond aan de oevers van de rivier de Tigris. De eerste lentestormen lieten de oevers overstromen waardoor zich de rivierklei afzette die in Monkith’s handen tot leven kwam.

De klei vertaalde zijn innerlijke stem in tastbare werkelijkheid. Kunstwerken: bronzen beelden en installaties die een ieder kon aanraken en overweldigen, met een boodschap aan de wereld: de zoektocht naar balans tussen het positieve: ‘de supermens’ en het negatieve: ‘de onderdrukking’.

Monkith Saaid, de Nederlandse beeldhouwer ontvuchtte op zeventienjarige leeftijd Irak. Met een rugzak door de woestijn op weg naar Syrië. Vele omzwervingen door het Midden-Oosten volgden, maar hij week niet van zijn innerlijke pad en vertaalde de ervaringen in zijn werk. Hij behaalde in 1983 zijn kandidaats aan de kunstacademie van Damascus. In Libië werkte hij als universitair docent. In Nederland won hij in 1992 de prijs voor Kunst en Cultuur met zijn installatie “The Trip I Made” (1992). Nederland gaf hem vrijheid en werd zijn tweede vaderland. Hij behaalde zijn doctoraal aan de Rietveld academie (1995) en werd bekend als maker van het bronzen ‘daVinci sculptuur’ behorende bij de Cultuurprijs Nieuwegein. De vierde juli werd een belangrijke datum in zijn leven. Het was zijn trouwdatum, de geboortedatum van zijn eerste dochter Maya, het was de datum waarop hij zijn Nederlandse paspoort kreeg en het was de datum van zijn scheiding. Monkith keerde terug naar Syrië, waar hij de meeste tijd verbleef en zijn atelier had.

Monkith’s speelse beelden vormen een onafgemaakt visueel dagboek. Er straalt een wonderlijke mengeling van kracht en flexibiliteit uit. Deze twee elementen zoeken voortdurend samen naar balans. De sculpturen, gebaseerd op zijn eigen lichaamsbouw, zijn ranke figuren die een wankel evenwicht vinden en lijken de wet van de zwaartekracht voor de gek te houden. Monkith geloofde dat een mens die rondreist zonder stevige wortels te ontwikkelen zijn of haar meest belangrijke punt van stabiliteit verliest en daardoor altijd een vreemdeling blijft voor zichzelf en anderen. Ook hijzelf zocht telkens weer naar die balans.

In 2004 verschenen zijn memoires onder de titel ‘Two grandmothers from Bagdad’(Uitgeverij de Weideblik, 2004). Zijn twee grootmoeders prikkelden de verbeeldingszin van de jonge Monkith met de verhalen van 1001 nacht. Ondanks diverse prijzen tijdens schoolcompetities vormden zijn artistieke ambities in eerste instantie een bron van schaamte voor zijn familie. Maar de erkenning voor zijn werk groeide. Inmiddels geldt Monkith Saaid als een invloedrijk kunstenaar in het Midden-Oosten.

Monkith werd sterk beïnvloed door de politieke dynamiek uit zijn verleden, maar dit belette hem niet om met stralende ogen vaak urenlang achtereen te werken. Hij transformeerde deze beelden en ging daarbij geen risico’s uit de weg. Een moedig voorbeeld hiervan is een installatie in Syrië met als titel: de dictator. Een man draait rond op een sokkel. Om hem heen een cirkel van rood woestijnzand. Daarin en onder liggen menselijke gestalten, geheel of gedeeltelijk bedolven. De man kijkt om zich heen en overziet wat zijn daden teweeg hebben gebracht, maar hij heeft geen gezicht. Het beeld van een dictator of misschien wel van ieder mens. Wie heeft de moed en kijkt om om zich heen wat de effecten zijn van zijn daden?

De laatste jaren werden voor hem steeds zwaarder. De beelden uit het verleden lieten Monkith niet los. Hoewel zijn monumenten, beelden en installaties succesvol hun wegen vonden in galerieën in New York, Europa, het Midden-Oosten en de Golf verminderde zijn veerkracht. Zijn tweede huwelijk en de geboorte van zijn tweede dochter Jana waren gelukstijden, maar de nachtmerries bleven komen en maakten van hem een drenkeling. Zijn laatste reis maakte hij bewust naar Nederland, hier voelde hij zich vrij en kon zichzelf zijn.

Monkith Saaid werd op 18 augustus 1959 geboren in Bagdad, Irak. Hij overleed op 21 november 2008 na een kort ziekbed in Utrecht.