Zoveelste klap voor Kerkrade

Het prestigieuze gymnasium van College Rolduc verdwijnt uit Kerkrade. De regio kampt met bevolkingskrimp en heeft te weinig leerlingen. Hoe een fusie de gemeenschap in de Zuid-Limburgse gemeente op z’n kop zet.

In de lerarenkamer van een van de oudste onderwijsinstellingen van Nederland hangt een trieste sfeer. Stilletjes schuifelen docenten binnen, om zich te nestelen in grote fauteuils langs een brede, zwarte tafel.

College Rolduc, gevestigd in de voormalige abdij aan de rand van het Limburgse Kerkrade, ligt onder een pak verse sneeuw. De geschiedenis van deze school gaat terug tot de twaalfde eeuw. Van heinde en verre kwamen katholieke elitekinderen vroeger naar het prestigieuze Rolduc, dat jarenlang ook een internaat had.

Maar die gouden tijden zijn ten einde. Het populaire imago van Rolduc is de laatste jaren achteruitgehold. De vierhonderd gymnasium- en atheneumleerlingen die er nu nog les krijgen, wacht deze week een rondleiding op een nieuwe school in Landgraaf, waar ze volgend jaar naar toe gaan. Want op deze historische plek zal vanaf volgend schooljaar – als het aan het schoolbestuur ligt – niemand meer naar school gaan.

„Het is provocerend”, zegt een docent zachtjes tegen een collega. Hij staart door het raam naar het indrukwekkende, romantische uitzicht op de bossen en het klooster. „De fusie is nog helemaal niet definitief en ze hebben al een rondleiding gepland. Vanmorgen belden de eerste verontwaardigde ouders al op met de mededeling: mijn kind gaat niet mee, punt.”

Het zuidoosten van Limburg loopt leeg. Andere regio’s in Nederland zullen de komende jaren volgen. De effecten daarvan voor regio Parkstad Limburg, een samenwerkingsverband van zeven gemeenten, zijn nu ook doorgedrongen in het voortgezet onderwijs. Basisscholen hebben jaren geleden al moeten fuseren. In de regio loopt het aantal leerlingen op middelbare scholen jaarlijks met 3 tot 4 procent terug. College Rolduc bijvoorbeeld, dat naast een vwo en gymnasium ook een vmbo, mavo en havo heeft, kreeg tien jaar geleden nog 3000 leerlingen binnen. Dat zijn er nu 1650. Op de locatie abdij zitten nu 400 leerlingen, een gemiddelde school heeft er 700.

Er moet iets gebeuren, willen de Limburgers hun kinderen naar school kunnen sturen, en willen die scholen ook nog goed onderwijs blijven bieden. Want minder leerlingen betekent minder geld voor de scholen. Maar de gebouwen en het personeel moeten wel bekostigd worden.

De Stichting Voortgezet Onderwijs Parkstad Limburg (SVO/PL) kwam daarom eind oktober met een ’masterplan’ voor de zes scholen die de stichting bestuurt. Een van de maatregelen: College Rolduc zal fuseren met het Eijkhagencollege in Landgraaf. De bovenbouw van College Rolduc zal verhuizen naar Landgraaf, dat zo’n zes kilometer verderop ligt. De onderbouwleerlingen krijgen wel les in Kerkrade, maar op een andere locatie. Daarmee heeft de stad straks geen volledige havo, vwo en gymnasium meer en komt er een eind aan onderwijs in het oude klooster Rolduc, waar straks alleen nog een seminarie, een hotel en een conferentieoord huizen.

Het ’masterplan’ kwam als een donderslag bij heldere hemel. Ouders en de lokale politiek zijn woedend. En de emoties worden almaar heftiger. Actiegroepen van ouders en oud-leerlingen en het college van burgemeester en wethouders buitelen over elkaar heen met allerhande acties om de fusie tegen te houden. In Kerkrade en Heerlen hangen spandoeken, in winkels worden handtekeningen opgehaald, de lobby in de Haagse politiek draait op volle toeren en de gemeente kondigt in een brief aan de bewoners aan ’zonodig via de rechter te proberen dit besluit van het schoolbestuur tegen te houden’.

Maar het gaat om meer dan alleen een sluiting van een school die voor Kerkrade veel betekent. Het is de zoveelste klap die de voormalige mijnstad de afgelopen jaren heeft opgevangen: een fusie die drie ziekenhuizen samenvoegde tot één, verdwijning van het Centrum voor Werk en Inkomen. Ook de Algemene Inspectie Dienst van het ministerie van landbouw verdwijnt. Er wordt gediscussieerd over een mogelijke fusie tussen voetbalclubs Roda JC en Fortuna Sittard. Er is veel werkloosheid en armoede, per jaar verlaten 600 mensen de stad.

„De sluiting van Rolduc is de doodsteek voor Kerkrade”, zegt Mary Cox, lid van de onlangs door ouders opgerichte Stichting Onderwijs en Kwaliteit die strijdt tegen schoolbestuur SVO/PL. Ze heeft voorzitter Maurice Kohlen meegenomen naar een warm café in Heerlen. „Ik ben hier heel emotioneel onder en kan soms verkeerd uit de hoek komen, vandaar”, verklaart ze. De dreigende sluiting van de school van haar kinderen heeft haar gezinsleven op z’n kop gezet, zegt Cox. „Mijn dochters gaan slapen met Rolduc en worden ermee wakker. Er wordt hier schaak gespeeld over de ruggen van onze kinderen en niemand die ons hierin hoort.”

Kohlen vervolgt: „Rolduc heeft van oudsher een hele goede, bekende naam. Waarom hebben ze geen andere, creatieve oplossing bedacht om het te behouden? Een internationaal internaat bijvoorbeeld? De stad wordt op deze manier heel onaantrekkelijk voor jonge mensen. Het is een negatieve spiraal waarin we zitten.”

Ouders voelen zich gepasseerd, zegt Cox. „Dat er iets moet gebeuren is helder, maar daar had iedereen bij betrokken moeten worden.” Kohlen: „Ik begrijp niet dat een bestuur in staat is om ineens een besluit te nemen met zoveel maatschappelijke impact en waar niemand het mee eens is.”

Dat zet ook kwaad bloed bij onderwijswethouder Hans Bosch. Hij beschuldigt het bestuur te hebben geopereerd ’als een dief in de nacht, de hele gemeenschap van Kerkrade negerend’. In zijn kantoor in het kleine stadhuis praat hij aan een stuk door. „Lijdzaam hebben we als gemeente moeten toezien hoe een schoolbestuur zonder enig democratisch toezicht in het geheim een fusieplan maakt en het erdoor drukt.”

De wethouder erkent dat het aantal leerlingen in zijn gemeente afneemt. Bosch is al jaren bezig om samen met scholen plannen te maken voor een goede spreiding van onderwijs, benadrukt hij. Maar dat Kerkrade zijn gymnasium zou verliezen was niet afgesproken, zegt hij. Om maar te zwijgen over de andere plannen van het bestuur waar hij het niet mee eens is.

Bosch pakt er cijfers bij, grafieken, rapporten en kaarten om zijn verhaal kracht bij te zetten. „Ik blijf roepen dat de bijna 3000 jongeren tussen de 12 en 18 jaar die Kerkrade nu heeft, genoeg zijn voor een volwaardig onderwijsaanbod. Waar moet het heen als een gemeente van 48.000 inwoners geen volwaardig onderwijs meer heeft te bieden? Dan mis je een basisvoorziening.”

Bosch voorspelt dat er straks geen enkele ouder meer kiest voor een school in Kerkrade. „Ouders worden hartstikke gek van het heen en weer geschuif met hun kinderen. Ze zullen hun kinderen rechtstreeks naar Heerlen of Landgraaf sturen. Want daar kunnen ze van het begin tot het eind van hun schooltijd blijven.” Vanmiddag zal de PvdA-wethouder opnieuw met het schoolbestuur om de tafel gaan. „Maar ik kan niet zeggen dat ik er naar uitkijk”, zegt hij.

Voorafgaand aan die afspraak zwaaien ook de bestuurders John Monsewije en Leo Niessen van SVO/PL in hun kantoor met documenten. „De boodschap dat als we niets doen, er niet één kind meer naar school kan,wil hier maar niet doordringen”, zegt Niessen krachtig. De sluiting van het oude Rolduc gaat ook hen aan het hart, zeggen de bestuurders. „Maar we willen goede onderwijskwaliteit handhaven, zodat leerlingen kunnen kiezen voor verschillende vakken. Met 42 vwo-leerlingen in een tweede klas kun je op den duur onmogelijk verschillende profielen met allerlei keuzevakken organiseren. Bovendien voldoet de oude vestiging van Rolduc niet meer aan de huidige onderwijseisen; denk aan bekabeling, computerruimtes en studieruimtes. We hebben een paar paar honderd meter verderop een gebouw staan waar die faciliteiten wel aanwezig zijn.”

De voormalig schoolleider kan zich voorstellen dat ouders overvallen zijn door de plannen. „Dat is altijd zo bij fusies, mensen moeten daar aan wennen. Maar na een tijdje zakt de emotie en weet niemand meer beter.” Monsewije: „We hebben ons plan uitvoerig met de gemeenschappelijke medezeggenschapsraad besproken. Pas toen die ermee had ingestemd, zijn we er mee naar buiten gegaan. Als we dat vooraf met iedere partij afzonderlijk hadden gedaan, waren we er nooit uitgekomen.” En de wethouder, die wist al langer dat er moest worden ingegrepen, zeggen de bestuurders.

De laatste weken zijn ze met niets anders bezig dan met de perikelen rond Rolduc. Ze beleven het heel persoonlijk, vertellen ze gelaten. Bestuursvoorzitter Monsewije treft regelmatig spandoeken aan vlak bij zijn huis, met allerlei verwensingen erop. „We doen hard ons best om te kijken hoe we er uit kunnen komen met de betrokkenen. We praten in ieder geval weer met elkaar.”

Terug naar de gangen van College Rolduc, waar af en toe een leerling stilletjes de hoek omloopt. Rector Paul Stevens, die pas een jaar geleden bij Rolduc aantrad, wrijft vermoeid over zijn voorhoofd. Hij zegt: „De politiek denkt in het belang van Kerkrade, daar kom je niet ver mee. Je moet breder kijken. Men had veel eerder toe kunnen werken naar een goed onderwijsaanbod. Mijn tip aan de regio’s die ons volgen: wees er op tijd bij en probeer van tevoren de gemeenschap mee te krijgen in het besluitvormingsproces. In het voortgezet onderwijs kun je twaalf jaar vooruit denken. Laat het niet op het laatst gebeuren, dat is erg spijtig en pijnlijk.”