Aantal werkende armen groeit

Steeds meer werkende Nederlanders zijn arm. Ze hebben onvoldoende inkomen om in het eigen levensonderhoud te voorzien.

Nederland kan er niet meer omheen: er is een groeiende groep van wat in de Verenigde Staten working poor heet. Nederland telt volgens de gebruikelijke Europese definities inmiddels ruim 200.000 ’werkende armen’. Dat zegt socioloog Erik Snel, verbonden aan de Erasmus Universiteit Rotterdam.

Werkende armen zijn mensen die werken en in tien jaar tijd ten minste drie jaar met hun gezin onder de armoedegrens zaten. Het zijn vooral alleenstaande moeders met kinderen en andere eenverdieners, kleine zelfstandigen, vissers, boeren en tuinders. Ze hebben een inkomen dat nauwelijks voldoende is om de vaste woonlasten, voeding, kleding en ander noodzakelijks van te betalen.

Volgens Snel ligt een van de oorzaken bij de verharding van de sociale zekerheid. „Meer mensen met een zwakke positie worden de arbeidsmarkt op gedrongen. Sommigen zijn niet in staat om een inkomen boven de armoedegrens te verdienen.” De FNV is een project begonnen om deze groep zichtbaar te maken. Dit is een onderdeel van een internationale campagne ’decent work’ voor betere arbeidsvoorwaarden aan de onderkant van de arbeidsmarkt, bijvoorbeeld de schoonmaak. Projectleidster Ans Pelzer wijst op de toename van ’pulpbanen’ en het hoge aantal echtscheidingen. Na een internetoproep aan werkende armen kreeg ze honderden reacties. „Dit moet het topje van de ijsberg zijn.”

Het beleid van het kabinet en lokale overheden is erop gericht zoveel mogelijk mensen aan het werk te krijgen. Maar onduidelijk is bijvoorbeeld in hoeverre mensen die uit de bijstand aan het werk gaan werkelijk aan armoede ontsnappen. Snel constateert dat er geen onderzoek is in welke banen ze terechtkomen en of het hen verder brengt op de ladder.

Duidelijk is wel dat werken en een te laag inkomen een toenemend probleem is voor vrouwen. Door echtscheiding komen ze er als kostwinner alleen voor te staan met de kinderen, terwijl anderhalfverdieners in Nederland het model zijn geworden.

Er zijn zorgen over het groeiend aantal mensen dat onder aanmoediging van uitkeringsinstanties kiest voor een bestaan als zelfstandig ondernemer. „Hoeveel van deze kleine zelfstandigen blijven overeind, zeker in tijden dat het zoals nu economisch slechter gaat”, vraagt CNV-bestuurder en voorzitter van de Sociale Alliantie Yvon van Houdt zich af. De Alliantie heeft bij het kabinet aangedrongen op een plan van aanpak. Dat moet voorkomen dat door overheidsbeleid het aantal werkende armen nog meer groeit.

In de landbouw ligt de situatie anders. Veel gezinsbedrijven lijden onder het landbouwbeleid, signaleert de Werkgroep Landbouw en Inkomen, die al meer dan tien jaar aandacht vraagt voor de soms benarde situatie van boeren en tuinders. De uitholling van de kostprijs, afbouw van subsidies en hogere eisen op het gebied van milieu en dierenwelzijn leiden mede tot verlies van inkomen. Volgens de laatste gegevens van het Lei, het landbouw economisch instituut, kunnen 15.000 agrarische bedrijven onvoldoende investeren en ligt hun inkomen onder de armoedegrens.