Houd God en Darwin gescheiden

Tegenstanders van de evolutieleer timmeren de laatste tijd stevig aan de weg. Dat is zorgwekkend.

Het valt niet te negeren: er is een opleving van het creationisme. Aanhangers van die leer dragen Gods scheppingsdaad aan als een ’verklaring’ voor de ontwikkeling van de aarde, de verschillen tussen de soorten en het ontstaan van de mens en zetten zich af tegen de evolutietheorie.

Het idee van een intelligent ontwerp - en dus een intelligente Ontwerper - krijgt ook in Nederland nogal wat aandacht. De gemeentes Barneveld, Garderen, Stroe, Nijkerk, Putten en Ede hebben plannen om een ’creationistisch complex’ te bouwen, compleet met een creationistisch natuurmuseum, een Genesis bezoekerscentrum en een ark van Noach. Locatie: park de Hoge Veluwe ’omdat dit geografisch gezien het meest op de Hof van Eeden lijkt’.

Bij Pauw en Witteman verscheen een serieuze man. Hij verdedigde dat de aarde in zes dagen was geschapen en dat de zondvloed de mensheid op acht gelovige mensen na had verdelgd. Deze acht mensen zouden met twee exemplaren van alle diersoorten in die ark zijn behouden. De afmetingen stonden in de Bijbel, en hij was een exacte replica van deze ark aan het bouwen.

En dat is niet alles. Zes miljoen huishoudens krijgen in februari, 200 jaar na de geboorte van Darwin, een anti-evolutionistische brochure in de bus met als titel ’Evolutie of schepping – wat geloof jij?’ Ook via toegankelijke websites als CreationWiki, Conservapedia en Kids4Truth waait allerlei negatieve onzin over het Darwinisme maar al te gemakkelijk over naar ons land.

Even aansluitend bij de titel van bovengenoemde brochure: het gaat hier om een aloude, maar fatale verwarring van wat de Utrechtse hoogleraar godsdienstfilosofie Vincent Brümmer het taalspel van de wetenschap en het taalspel van het geloof noemde. Bij het eerste gaat het om een wetenschappelijke verklaring van verschijnselen, bij het tweede om zingeving en geloof in Gods handelen en bedoelingen. Die twee moeten we strikt gescheiden houden. De verhalen uit de Bijbel en de Koran horen thuis in het gebied van het tweede en niet in dat van het eerste taalspel. Het scheppingsverhaal uit Genesis is wat theoloog Kuitert ’verbeeldingsliteratuur’ noemt, en kan nooit dienen als een historische, geologische of biologische bron voor de verklaring van natuurwetenschappelijke vragen.

Men zou wensen dat dit onderscheid helderder gemaakt en gezien werd. Dat zou de wetenschap verlossen van de godsdienstige repressie die zij door de eeuwen heen heeft moeten ondergaan. Dat zou, ook orthodoxe, gelovigen verlossen van de intellectuele spagaten waarin het conservatieve creationisme hen voortdurend brengt. Het zou ons allen verlossen van teksten waarin de wetenschappelijke resultaten van twee eeuwen onderzoek en de duizenden zorgvuldige en kritisch beoordeelde publicaties in twijfel worden getrokken. Waarna men de solide en nog steeds door toenemend inzicht en onderzoek gesteunde evolutionistische verklaring vervangt door een ’bovennatuurlijke’ verklaring. Een dergelijke verklaring is niet te bewijzen of te falsificeren, en heeft dus in een wetenschappelijke discussie geen waarde. Overigens zou het ons ook verlossen van atheïstische missionarissen die wetenschappelijk willen bewijzen dat geloven onzin is.

Daar komt nog iets bij. Anti-Darwinistisch creationisme is al lang niet meer het exclusieve terrein van conservatief-orthodoxe christenen. Het heeft, gesteund door de imams, een ongekende opmars in de moslimwereld laten zien, vooral bij de minder ontwikkelde lagen van de bevolking. Damian Thompson vermeldt in zijn juist verschenen boek ’Counter-knowledge’ dat respectievelijk slechts 2%, 3% en 5% van de bevolking in Indonesië, Egypte en Pakistan de theorie van Darwin accepteert. In andere moslimlanden komt dat percentage zelden boven de 10.

Maar ook onder de hoger opgeleide en academische moslims groeit de populariteit van het anti-Darwinisme. Dat wordt onder meer gestimuleerd door een in de hele wereld actieve Turkse website onder de naam Yahya, waarschijnlijk een schrijverscollectief. Anti-evolutionisme wordt op de site stevig gemengd met anti-westerse, anti-wetenschappelijke en anti-semitische propaganda.

Volgens een rapport van Reuter in 2006 geniet creationisme in Turkije een populariteit waar het Amerikaanse creationisme slechts van kan dromen. Dat geldt ook voor moslims die in westerse landen studeren. De Guardian rapporteerde onlangs dat minder dan 10% van de studerende moslims in Groot Brittannië de evolutietheorie aanvaardt.

Enige tijd geleden was er de Vrije Universiteit een aanvaring tussen moslim-geneeskundestudenten en een docent biologie. De studenten hadden op tentamenvragen over evolutie ’allerlei anti-Darwinistische apekool van het internet gekopieerd’.

Dit zijn zorgwekkende ontwikkelingen. De scheiding van de twee taalspelen zou ook de moslimwereld de gewenste Verlichting kunnen bezorgen.

Als men vindt dat in de evolutietheorie leemtes of onverklaarde elementen voorkomen, dan moet daar volgens de geldende wetenschappelijke spelregels een aanvullende verklaring voor gezocht worden. Aankomen met een onbewijsbare bovennatuurlijke interpretatie lost niets op. Integendeel. Het stopt verder onderzoek en het geeft het verkeerde signaal dat bovennatuurlijke verklaringen van natuurlijke verschijnselen in de wetenschap acceptabel zouden zijn.

Vrijwel alle biologen gaan uit van de juistheid van het Darwinistisch concept. Hen wordt wel eens verweten dat ze toch ook ’geloven’ in de evolutietheorie, en dat dat van dezelfde orde is als het geloven in Gods schepping. Het antwoord van de biologen op dat argument kan helder zijn: Hun ’geloof’ in de evolutietheorie is gebaseerd op overweldigende experimentele en empirische steun voor deze theorie, en het feit dat nog nooit een vondst is gedaan die ermee in strijd is.

Godsgeloof is niet gebaseerd op ’bewijs’, en men is in de regel ook niet bereid het op te geven als er iets niet klopt. Het gaat om een, vaak diepreligieuze, overtuiging. Die moet men dan ook niet inbrengen als argument in een wetenschappelijke verklaring van natuurlijke verschijnselen.

Pieter Drenth voormalig Rector Magnificus van de Vrije Universiteit Amsterdam en voormalig President van de KNAW