Gewassen telen zonder daglicht

Gewassen telen zonder daglicht, in parkeergarage, op industrieterrein of zelfs in de woestijn: met de ’klimaatkamer’ wordt dat mogelijk.

Van buiten lijkt het op een klein model zeecontainer. Hermetisch afgesloten voor daglicht, bovenop een luchtverversingsinstallatie. Als de deur van de ’container’ opengaat, rolt paarsblauw licht naar buiten. Groeien dáár planten in?

Ja dus. Binnen staan, keurig in gelid, laag boven laag, orchideeën, maar ook de lastig te kweken kamerplant fittonia. „We hebben hier ook al sla gekweekt. Smaakte prima”, zegt John van Gemert van Plantlab, het bedrijf dat de klimaatkamers bedacht en nu test in Sassenheim.

Het is moeilijk voorstelbaar, gewassen kweken in zo’n afgesloten, paarsblauwe ruimte. Maar deze aanpak garandeert optimale groei, zegt Gertjan Meeuws, collega van Van Gemert. „Zeker voor kwetsbare soorten. Nu kunnen we overal ter wereld, op ieder moment van de dag planten bieden wat ze nodig hebben.” Bestaande technieken maakten het al mogelijk de temperatuur, watertoevoer, CO2 en luchtsamenstelling te regelen. „Wij doen nu een stap extra: we optimaleren het licht”, zegt Meeuws.

Planten hebben namelijk vooral blauw en rood licht nodig. En verrood, een kleur die het menselijk oog nauwelijks waarneemt. Deze lichtbehoefte van planten is al ruim twintig jaar bekend, maar pas sinds een paar jaar toepasbaar in de teelttechniek, dankzij de komst van de led-lamp. „Deze lampjes kunnen in de gewenste kleur en lichtsterkte worden geleverd”, zegt Meeuws.

De led-lampjes in Sassenheim, die samen zorgen voor een paarsblauwe gloed, branden op verschillende sterktes. Zo wil Plantlab vaststellen welk ’lichtklimaat’ het beste is voor diverse planten. Tijdrovend onderzoek, maar het bedrijf krijgt dit jaar assistentie van studenten van de Hogere Agrarische School in Den Bosch waar Plantlab nog dit jaar acht klimaatkamers bouwt. Uiteindelijk moet de klimaatkamer met zijn meerlaagse teeltmethode in 2010 marktrijp zijn. De voordelen zijn legio, meent Meeuws. „Led-verlichting bespaart al snel dertig procent op de elektriciteitsrekening en door in lagen te telen, is veel ruimte te besparen. Teelt in vijf, tien of zelfs twintig lagen in een grote hal is technisch mogelijk.” De klimaatkamer hergebruikt bovendien water. „Alleen al voor de koeling van de traditionele kassen is heel veel water nodig”, zegt Meeuws. „Voor de tomatenteelt bijvoorbeeld één kuub water per 70 kilo. Voor rozen en potplanten zelfs tien keer zoveel.”

De uitgekiende teeltmethode zal bovendien vooral gezonde planten opleveren, wat in het gebruik van bestrijdingsmiddelen scheelt, stelt hij. Van Gemert: „De teelt kan ook worden versneld. Halvering van de teelttijd is bij sommige soorten haalbaar.” En juist omdat de teelt niet meer plaatsgebonden is, wordt het mogelijk overal ter wereld te telen. Parkeergarages, kelders, onder winkelcentra, op industrieterreinen of in de woestijn: overal waar vraag is, kan worden geproduceerd. Meeuws: „Dat beperkt het wereldwijde gesleep met producten. En je kunt zeer specifieke gewassen gaan telen, bijvoorbeeld voor medicinale toepassingen.” Bovendien kan de tuinder telen op bestelling. „Nu gebeurt dat ook, bijvoorbeeld voor aanbiedingen van supermarkten. Maar een tuinder moet zich in allerlei bochten wringen als het bijvoorbeeld opeens heel zomers weer wordt en zijn gewassen sneller groeien. Met de klimaatkamer kunnen we de hele groei geheel beheersen, dus exact op afgesproken tijdstip leveren.”  

Toch, zo’n industriële aanpak zal ongetwijfeld maatschappelijke weerstand oproepen. Moet dat nou, zo’n op de millimeter gestuurde teelt? Wat heeft het nog met natuur te maken als planten in recordsnelheid tot volle wasdom komen? Meeuws kan zich die kritiek voorstellen. Maar, werpt hij tegen: „Met de klimaatkamer halen we in feite gewoon uit de natuur wat er al in zit. De huidige kassenteelt gebruikt veel energie en ruimte.” Van Gemert benadrukt dat de klimaatkamer eigenlijk niets meer is dan een volgende stap in de bestaande teelttechniek, die voor succes nog sterk afhankelijk is van het weer, zon en jaargetij. Dat deze ontwikkeling in feite het einde betekent voor de huidige glastuinbouw, vindt het duo voorbarig.

Bovendien, bulkgewassen als maïs en soja zullen waarschijnlijk nooit de klimaatkamer bereiken. Deze teelt eist immers hele grote arealen.