Uit de auto, maar geen plaats in duurder ov

Met een spitsheffing wil minister Eurlings automobilisten uit de file het openbaar vervoer injagen. Maar ook het openbaar vervoer zit vol in de spits.

De kilometerheffing die minister Eurlings (verkeer) de komende jaren wil invoeren, moet tot minder files in de spits en 6 procent meer reizigers in het openbaar vervoer leiden. Maar dat botst met de plannen voor de ov-chipkaart van dezelfde minister, waarbij honderden miljoenen moeten worden bespaard door in de spits juist minder mensen met het openbaar vervoer te laten reizen.

Een van de voorspellingen waarmee Eurlings medestanders voor zijn plan wist te winnen, is dat het aantal gereden kilometers met 15 procent zal afnemen en dat de files zullen halveren.

Die enorme verbetering voor het milieu en de automobilisten die toch nog in de spits zullen moeten rijden, zal te danken zijn aan een paar factoren. Zo wordt verwacht dat mensen vaker thuis gaan werken, voor korte afstanden de fiets pakken en voor langere reizen het openbaar vervoer kiezen. Het gebruik van het openbaar vervoer zal met 6 procent toenemen, zo is de voorspelling.

Hoe men precies tot die 6 procent is gekomen, kan een woordvoerder van Eurlings niet zeggen, maar daar liggen volgens het ministerie vele onderzoeken aan ten grondslag. Om tot een halvering van files te komen moeten automobilisten vooral uit de spits worden gehaald.

Hetzelfde ministerie van verkeer dat zo het aantal bus- en treinreizigers tijdens die spits sterk wil laten groeien, is ook verantwoordelijk voor de invoering van de ov-chipkaart. En in het kader daarvan moet er juist van alles aan gedaan worden om in de spits minder reizigers is het openbaar vervoer te krijgen.

De spits is voor het openbaar vervoer een uiterst kostbaar fenomeen. In de ochtend- en avondspits zijn veel extra treinen en bussen nodig om alle passagiers te vervoeren, materieel dat de rest van de dag leeg rondrijdt of zelfs stilstaat en zijn geld dus niet opbrengt.

Een van de oplossingen voor dit probleem is de ov-chipkaart. Daarmee kan straks heel precies per traject en per moment van de dag een prijs op een rit worden geplakt. Door de spitstarieven extra te verhogen, zo luidt de verwachting, zullen meer mensen ná de spits gaan reizen.

Op verzoek van het ministerie heeft het bureau Hypercube in 2003 en 2006 onderzocht wat het financiële effect van hoge spitstarieven zou zijn. Hypercube komt op een besparing van 240 tot 480 miljoen euro. Die besparing is hard nodig om de ov-chip winstgevend te laten zijn. In 2006 dacht Hypercube dat het ov-chipsysteem bij een snelle invoering (die er niet kwam) nog een ’winst’ voor de samenleving van 40 tot 860 miljoen zou opleveren, gemiddeld dus 450 miljoen.

Als het aantal ov-passagiers in de spits niet afneemt maar juist toeneemt, zoals Eurlings met zijn kilometerheffing hoopt te bereiken, zijn er juist nog meer treinen en bussen nodig die buiten de spits stilstaan. Dan slaat de besparing van maximaal een 480 miljoen om in extra uitgaven van honderden miljoenen. Onduidelijk is met welk geld dat gat gedicht zal worden.

Over die tarieven gaan straks de regionale overheden en niet het ministerie, aldus de zegsvrouw van minister Eurlings. Provincies en stadsregio’s bepalen straks wat de spitsreiziger moet betalen en dus ook welke winsten of tekorten er door de ov-chipkaart zullen ontstaan.