Huurschuld? Verkoop een nier!

Het leek een perfecte oplossing. Abdel Aziz had dringend geld nodig, en de jongen in het koffiehuis wist hoe hij snel veel verdienen kon. Enkele dagen later was Abdel Aziz een nier armer en 1800 euro rijker. Daarna ging zijn gezondheid snel achteruit. ’Dit is maffia’.

Hij is pas 24, maar beweegt zich voort als een oude man. Sinds Abdel Rahman Abdel Aziz een nier verkocht op de zwarte markt, heeft hij nergens meer energie voor, vertelt hij steunend op de schouder van zijn vader. „Ik kan niet meer werken. Zelfs autorijden is te zwaar. Mijn leven is afgelopen.”

Abdel Aziz spendeert zijn dagen in het spaarzaam ingerichte appartement van zijn vader in Moqattem, een zanderige buitenwijk van de Egyptische hoofdstad Caïro. Hij komt zijn bed nauwelijks uit. „Als ik dit had geweten, had ik het nooit gedaan. Maar ik had geld nodig, en dit was de enige manier.” Abdel Aziz had een huurachterstand van enkele maanden, opgelopen nadat zijn rijbewijs was ingenomen, waardoor hij niet meer kon werken als buschauffeur. „Behalve de huur moest ik ook mijn rijbewijs terugkopen. Ik moest iets doen.”

In het koffiehuis waar hij zijn dagen sleet, werd hij benaderd door een jongen uit de buurt die hem vertelde over een manier om snel veel geld te verdienen, zonder dat je er iets voor hoeft te doen. Diens moeder kon het regelen. „Hij overtuigde me dat het geen probleem was om verder te leven met één nier”, zegt Abdel Aziz. „Hij vertelde dat hij het zelf ook had gedaan, en liet me zijn litteken zien.”

Abdel Aziz stroopt zijn shirt op. „Ik betwijfel achteraf of hij het echt heeft gedaan, want zijn litteken was veel kleiner dan dat van mij.” Enthousiast ging Abdel Aziz naar huis en haalde zijn vrouw over om ook een nier te verkopen. „We dachten dat al onze problemen voorbij zouden zijn.”

Twee dagen later lagen ze beiden op de operatietafel, in een kliniek die Abdel Aziz omschrijft als een omgebouwde huiskamer. „Het volgende wat ik me herinner, is dat ik wakker werd in een taxi.” In zijn hand was een briefje met het adres van zijn vader gestopt, zodat de taxichauffeur zou weten waar hij zijn semibewusteloze vracht moest afleveren.

Zijn broekzakken zaten vol geld, hoewel later zou blijken met niet eens de helft van het beloofde bedrag; 13.000 Egyptische ponden, omgerekend 1800 euro. Een nier op de zwarte markt kost de ontvanger gemiddeld 13.000 euro.

Het bedrag was teleurstellend, maar gelukkig leek er aanvankelijk met zijn gezondheid niets aan de hand. Na twee maanden werden hij en zijn vrouw echter ziek. Vanaf dat moment ging het bergafwaarts. Het resterende geld werd besteed aan medicijnen en de behandeling.

Abdel Aziz trok weer in bij zijn vader; zijn vrouw ging terug naar haar familie op het platteland. „Daar krijgt ze beter te eten”, vertelt Abdel Aziz. „Hier moeten we vechten voor ons brood. Zonder goede voeding word ik nooit beter.”

Zijn vader, Mohammed Abdel Aziz, in de buurt beter bekend als ’de Gans’, mengt zich in het gesprek. „Ik betaal nu alles. Ik moet lijden voor de fout van mijn zoon.”

De Gans zint op wraak. Hij deed daarom aangifte bij de politie die, nadat hij ook de aandacht van de media opzocht, de makelaar en haar zoon arresteerden. Een inval bij de kliniek leverde een ijskast vol organen op. „Dit is maffia”, zegt hij woedend. „Elke dag verrichten ze een aantal operaties. De nier van mijn zoon is nu waarschijnlijk ergens in Israël. Dat is als twee keer sterven.”

Hoewel er geen cijfers bekend zijn, is het vermoeden dat een deel van de organen naar het buitenland – Israël voorop – wordt vervoerd. Veruit de meeste organen zijn echter bestemd voor de binnenlandse markt.

Hoewel het in Egypte verboden is om organen te ’doneren’ aan buitenlanders, is er bij gebrek aan wetgeving en regulering een bloeiende organenhandel ontstaan. Veel buitenlanders, met name Arabieren uit Saoedi-Arabië en de Golfstaten, reizen naar Egypte voor een transplantatie, waarmee ze de lange wachtlijsten in eigen land vermijden. De huidige Egyptische wetgeving is beperkt tot een richtlijn van de vereniging van artsen, die voorschrijft dat donatie alleen is toegestaan in het geval van een vierdegraads verwantschap of minder. Er mag ook geen geld mee gemoeid zijn.

„De regelgeving wordt volledig genegeerd”, vertelt Amr Mustafa, onderzoeker bij de Coalition for Organ Failure Solutions (COFS), een organisatie die donoren helpt. „In Egypte bestaat in feite geen wettelijke voorziening voor orgaandonatie. Gecombineerd met de armoede in het land, is dat een recept voor ellende. Er is geen controle, geen hygiëne, geen nazorg, en de operatie wordt vaak slordig gedaan.”

De commotie rond de illegale handel in organen heeft dit jaar de regering wel tot actie gedwongen, legt Mustafa uit. Enkele doktoren en makelaars zijn gearresteerd en inmiddels zijn twee klinieken gesloten. Het Egyptische ministerie van gezondheid verklaart nu dat de illegale handel in organen een halt is toegeroepen, maar dat is volgens Mustafa geenszins het geval.

Ook de wet op orgaandonatie, die na vele jaren te hebben gesluimerd in het parlement nu eindelijk geratificeerd lijkt te gaan worden, zal volgens Mustafa weinig uitmaken. „De wet is een compromis. Vooral uit religieuze hoek is er veel weerstand tegen. Maar als een land als Saoedi-Arabië een donorwet kan hebben, moet dat in Egypte toch ook mogelijk zijn.”

Ook de Gans gelooft niet dat de wet enig verschil zal uitmaken. De makelaar en haar zoon waren immers na twee dagen weer op vrije voeten, vertelt hij boos. „Ze hebben hun handel gewoon verplaatst naar een andere wijk.” De makelaar-moeder zou volgens de Gans een nieuwe kliniek hebben geopend en haar zoon struint nog steeds de koffiehuizen af, op zoek naar werkloze jongeren met geldproblemen.

„Ze zijn rijk en hebben zichzelf vrijgekocht”, gaat de Gans verder. „Zo gaat dat in Egypte. De rijken vertrappen de armen. Jullie koningin houdt van jullie en zorgt voor jullie. Hier zien ze ons het liefst dood. Alleen als je geld hebt, heb je rechten in Egypte.”