Russen geloven niet in broeikaseffect

Broeikaseffect? Smeltend poolijs? Zwaar overdreven, zeggen ze in Moermansk. Tijdelijke opwarming van het klimaat is er altijd al geweest.

Niet ver van het stuurwiel ligt op een houten tafel een wat verbleekte, ovale kaart van het Noordpoolgebied. Kapitein Andrej Smirnovs wijsvinger glijdt bijna liefkozend langs de meer dan 20.000 kilometer lange Russische kustlijn.

„Ik ben de enige in de wereld die al die plekken heeft bezocht. Per boot, per helikopter en te voet, overal ben ik geweest in die veertig jaar die ik in het poolgebied heb doorgebracht.”

Smirnov is de laatste kapitein van de legendarische atoomijsbreker Lenin, het vroegere vlaggeschip van de Russische nucleaire vloot. In 1989 bracht hij het schip terug van zijn laatste reis door de poolzeeën. De Lenin ligt sindsdien voor anker in de haven van Moermansk. „Dit is een uniek schip, de eerste atoomijsbreker ter wereld”, zegt Smirnov trots. „Op 3 december vieren we zijn vijftigste verjaardag, samen met die van de Russische nucleaire burgervloot.”

Waarom atoomijsbrekers? „Rusland is het enige land met grenzen zo ver naar het noorden. En dankzij kernenergie kan een schip jaren achtereen functioneren. Een gewone ijsbreker heeft wagonladingen brandstof per dag nodig. Dat is duurder en ook slechter voor het milieu.”

Moermansk is strategisch gelegen aan de arctische zeeroute die de Atlantische Oceaan verbindt met het Verre Oosten. Als de huidige opwarming van het klimaat doorzet, zou die een aantrekkelijk alternatief kunnen vormen voor de veel langere route via het Suezkanaal. Om te bewijzen dat de noordelijke doorvaart mogelijk is, maakte een Duits konvooi onlangs een ’historische’ tocht van Zuid-Korea naar Rotterdam.

Nikolaj Babitsj grinnikt. Hij is de ijsspecialist van de Russische atoomvloot. „Elke mijl die die Duitse schepen hebben afgelegd, stonden ze onder onze controle. Er was niet veel ijs, maar voor alle zekerheid hebben wij twee ijsbrekers voor hen uit laten varen, zodat ze geen gat in de romp zouden krijgen en zouden zinken.”

De trip van de Duitsers is dus geen bewijs voor de stelling dat het poolijs langzaam maar zeker verdwijnt? Babitsj schiet in de lach. „De natuurlijke processen van de afgelopen tien jaar laten een kleine stijging van de temperatuur zien en die houdt verband met de zonne-activiteit. Die cyclische klimaatveranderingen hebben ons absoluut niet verbaasd.”

Van een blijvende, door mensen veroorzaakte opwarming van de aarde gelooft Babitsj niets, en wie fantaseert over een vrije doorvaart naar het Verre Oosten, zal volgens hem van een koude kermis thuiskomen. „De ijsbedekking in het Noordpoolgebied bereikte in 2007 en 2008 haar minimale omvang. Maar 2009 is het jaar van de omslag, waarna een afkoeling wordt verwacht, en vanaf 2011 tot 2017 mogelijk zelfs een overgang naar een nieuwe ijsperiode op het noordelijk halfrond.”

Ook de wetenschappers van het Marinebiologisch Instituut in Moermansk zien geen enkele aanleiding voor ongerustheid. Onderdirecteur Pavel Makarevitsj verontschuldigt zich dat hij over de klimaatopwarming „niets sensationeels” kan melden. „De problemen van de huidige klimaatopwarming worden overdreven”, zegt de bioloog beslist. „In de vorige eeuw waren er verschillende warmte- en koudeperioden. In de jaren dertig en veertig was er net als nu een tijdelijke opwarming en breidden diersoorten met een meer zuidelijke verspreiding zich uit in de Barentszzee.” Makarevitsj verwacht in zijn studiegebied een ’normalisering’ van de klimatologische omstandigheden vanaf 2012.

Hij weet zich gesteund door de prognoses van het Poelkovo observatorium in St. Petersburg, waar astrofysicus Chabiboello Abdoesamatov een direct causaal verband legt tussen de zonne-activiteit en de temperatuur op aarde. Abdoesamatov noemt de theorie van een door mensen veroorzaakt broeikaseffect „een mythe” en gelooft dat de wereld tegen het midden van deze eeuw een nieuwe ’kleine ijstijd’ te wachten staat, net als in de zeventiende en achttiende eeuw. CO2 zien als oorzaak van klimaatopwarming is „het paard achter de wagen spannen”.