Oost- en West-Europa botsen over klimaat

De Europese regeringsleiders hebben volgende week in Brussel nog een zware klus te klaren op klimaatgebied. De laatste hoop is nu gevestigd op Angela Merkel.

Minister Jacqueline Cramer van milieu kwam gisteren in ieder geval een stuk vrolijker naar buiten dan haar collega Wouter Bos (financiën) een dag eerder. Waar Bos met ingehouden woede sprak van een ’blamage’, kon Cramer na overleg met haar EU-collega’s in Luxemburg wel een paar resultaten voorleggen.

Zo hebben de milieuministers een plafond afgesproken voor de uitstoot van broeikasgassen op de lange termijn: In 2050 moeten de emissies 80 tot 95 procent lager liggen dan in 1990. Daarnaast is nog eens bevestigd dat de uitstoot in 2020 met 30 procent moet zijn gedaald, als andere landen meedoen.

Luchtvaart en scheepvaart gaan hun steentje bijdragen. Vliegtuigen moeten 10 procent minder CO2 uitstoten in 2020, zeeschepen 20 procent. Voor die doelstellingen zijn wel wereldwijde afspraken nodig.

Maar op het meest heikele punt konden de milieuministers geen doorbraak bereiken: wat te doen met de emissierechten die overblijven als de huidige afspraken, vastgelegd in het Kyoto-protocol, in 2012 aflopen?

Veel landen, vooral in Midden- en Oost-Europa, hebben een enorme voorraad ongebruikte emissierechten, hot air in eurojargon. Sinds 1990 – het basisjaar van Kyoto – is de industriële productie van de voormalige communistische landen sterk gedaald, door de ineenstorting van hun planeconomie.

Als deze rechten straks meetellen in een nieuw klimaatakkoord, hoeven die landen nauwelijks iets te doen aan het beperken van hun uitstoot. Rusland en Oekraïne hebben de meeste ongebruikte rechten, maar ook Polen, Tsjechië en Hongarije hebben nog een flinke voorraad.

De Europese Commissie en de West-Europese lidstaten willen graag van dit probleem af. Zij zouden de ongebruikte rechten het liefst gewoon schrappen, maar daar willen de Midden- en Oost-Europese landen niets van weten. De rechten zijn immers geld waard, omdat ze verkocht kunnen worden aan andere landen.

EU-voorzitter Zweden en andere West-Europese landen zien de bui al hangen. Als ze deze kwestie niet oplossen voor de top in Kopenhagen, zitten ze daar met een groot probleem. Dan kan Rusland, dat dezelfde belangen heeft als de nieuwe lidstaten, gemakkelijk Oost- en West-Europa tegen elkaar uitspelen.

De milieuministers hebben nu in Luxemburg alleen erkend dat er een oplossing moet worden gevonden voor de ongebruikte rechten. Zelfs die erkenning is ’voor de poorten van de hel weggesleept’, zei Cramer.

Hoe die oplossing eruit moet zien, blijft onduidelijk. En de kans lijkt klein dat de EU-leiders volgende week, als ze in Brussel bijeen komen, knopen kunnen doorhakken.

Voor de financiering van klimaatmaatregelen in arme landen, een ander heikel punt, moet dat lukken. Het staat wel vast dat het rijke Westen, de EU voorop, gaat meebetalen aan de aanpak van problemen door de opwarming van de aarde in arme landen. Zonder deze hulp komt er nooit een akkoord in Kopenhagen.

Het probleem voor de EU-leiders is de interne verdeling van de lasten. Hoeveel moet iedere lidstaat bijdragen aan de klimaathulp?

Het voorstel is om te kijken naar de economische draagkracht en de uitstoot van ieder land. Ook hier liggen Polen en andere nieuwe lidstaten dwars, omdat ze de rekening vrezen.

Dat de ministers van financiën in Luxemburg geen doorbraak bereikten lag ook aan Duitsland, dat nauwelijks een rol wilde spelen in het overleg. De hoop is nu dat er volgende week een nieuwe Duitse regering is die wel weet wat ze wil bereiken.

Dan kan bondskanselier Angela Merkel ook weer een Europese hoofdrol opeisen. Zij wordt als enige in staat geacht om de Polen een compromis te laten slikken. Wellicht is er een overeenkomst mogelijk waarin de Polen meebetalen aan klimaatsteun, maar ook geld krijgen voor hun ongebruikte emissierechten.

De VN-klimaatconferentie begint over 45 dagen. Als er niet snel een compromis komt, gaat Europa verdeeld op weg naar Kopenhagen. Dat zou een afgang zijn voor de EU, de zelfverklaarde wereldleider op klimaatgebied.