WW is niet meer het vangnet dat het in de jaren tachtig was

De crisis heeft ingrijpende financiële en sociale gevolgen voor mensen die hun baan verliezen. Nederland moet rekening houden met meer zelfdodingen.

Tienduizenden mensen met een eigen woning kunnen financieel in de knel komen als ze werkloos worden. De crisis raakt hen meer dan anderen omdat ze minder hypotheekrente kunnen aftrekken en niet voor een woonkostentoeslag van de gemeente in aanmerking komen.

Het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) becijferde dat ongeveer 156.000 huishoudens met een inkomen tussen 21.000 en 25.000 euro bloot staan aan dit risico. Slaat de werkloosheid bij hen toe, dan krijgen ze te maken met ’akelig vaste lasten’ zoals SCP-directeur Paul Schnabel het noemt. Aan wonen zullen ze 33 tot 42 procent van hun al fors verminderde inkomen kwijt zijn. Ook alleenstaanden met een inkomen rond 28.000 euro die een woning huren, zullen dat ervaren. Het SCP moet zich nog op aannames baseren. Maar in de schuldhulpverlening zijn al signalen dat mensen met een eigen huis door werkloosheid daadwerkelijk in ernstige financiële problemen zijn geraakt.

Het planbureau maakt in zijn gisteren verschenen rapport ’Werkloos in crisistijd’ een vergelijking met de jaren tachtig. De conclusie in deze ’verkenning’ is dat de situatie toch aanzienlijk verschilt door versobering van de sociale zekerheid en de situatie in huishoudens, die vaker vast zitten aan lang lopende financiële verplichtingen zoals hypotheken en consumptief krediet. De WW-uitkering is niet meer het vangnet dat ze bij de vorige crisis nog was. De periode dat men een beroep kan doen op WW is voor de meesten korter en de hoogte van de uitkering is verlaagd.

Vooral mensen die anderhalf keer modaal verdienden, maken een grote terugval in besteedbaar inkomen omdat ze maar over een deel van hun loon WW krijgen (zie grafiek). Het planbureau constateert dat één op de zeven werknemers in het bedrijfsleven al te maken kan krijgen met de bovengrens in de WW, waardoor ze niet over hun volledige loon de werkloosheidsuitkering krijgen.

Ook de bijstand, waar mensen na de WW in terechtkomen, is aangepast. Voor veel huishoudens ligt dit sociaal minimum onder het niveau van 1980, signaleren de SCP-onderzoekers.

Net als arbeidsmarktdeskundigen stellen ze vast dat jongeren een grote kans hebben op werkloosheid. Velen hebben tijdelijke contracten waardoor ze makkelijker ontslagen worden. De 55-plussers lopen minder risico, maar als ze eenmaal hun baan verliezen dan komen ze veel moeilijker weer aan het werk. Ook vrouwen met een laag opleidingsniveau of jonge kinderen hebben een verhoogde kans op langdurige werkloosheid.

De onderzoekers waarschuwen ook voor de sociale gevolgen van de crisis. In jaren met een hoge werkloosheid zijn mensen minder gelukkig en tevreden met het leven, óók de werkenden. Er zijn dan ook minder huwelijken, geboorten en meer echtscheidingen. Een belangrijke graadmeter is het aantal zelfdodingen en pogingen daartoe. Die nemen toe met de stijging van werkloosheid, evenals de onderliggende problemen zoals isolement, depressies en psychische problemen.