Politici moeten leren op de rem te trappen bij megaprojecten

Of het nu gaat om het boren van een metro door het historische stadshart van Amsterdam, om de aanleg van de hogesnelheidslijn of de (aanstaande) bouw van een wolkenkrabber in de weilanden bij Utrecht, één ding moet je de politici die ervoor verantwoordelijk zijn ten minste nageven: ze durven te dromen. Het begin van elk megaproject is een ideaal om de wereld nieuwe dynamiek te geven en beter in te richten.

Het rapport van de enquêtecommissie Noord-Zuidlijn heeft echter op een hardhandige manier duidelijk gemaakt wat er gebeurt als politici zichzelf laten verblinden door een droom. Niet elk megaproject dat wenselijk is, is zonder meer uitvoerbaar. Nooit mag in elk geval de situatie ontstaan dat het project van start gaat omdat niemand meer durft te stoppen.

Aan die simpele wijsheid heeft het in Amsterdam ontbroken toen daar stadsbestuur en gemeenteraad in 2002 eendrachtig besloten tot de aanleg van een van de ingewikkeldste megaprojecten uit de Nederlandse geschiedenis. De enquêtecommissie heeft overtuigend bewijs geleverd dat dit besluit in 2002 te vroeg en onbezonnen is genomen. De raad haalde zich onbeheersbare kosten op de hals, het college verhulde dat de contracten met aannemers vele open einden kenden, het ambtelijk apparaat overschatte zijn eigen expertise, de organisatie van het project was een chaos, kritische rapporten van buitenstaanders kregen geen gevolg: het is een ontluisterend beeld van politieke onmacht, al betekent het nog niet dat de metro niet gebouwd had moeten worden. Daar valt nu geen antwoord meer op te geven.

De les moet wel zijn dat politici bij megaprojecten meer moed moeten hebben om op de rem te trappen. Liever een paar jaar langer nadenken dan jaren in het politieke moeras. Ook roept het rapport de vraag op waarom de markt, aan wie de overheid steeds meer taken overlaat, zo faalde. Aannemers begonnen aan projecten die ze niet overzagen en deden het geen haar beter dan de overheid vroeger.

De toenmalige wethouder Dales (VVD) zal de fouten van toen moeten erkennen, net als alle andere betrokkenen, onder wie ook burgemeester Cohen (PvdA), die geen directe politieke verantwoordelijkheid had maar wel een stad bestuurt die alsnog een metro moet afbouwen. Zij allen moeten nu duidelijk maken hoe het realisme terugkeert. Alleen dan kan de metro afgebouwd worden.