Caïro niet zo’n gelukkige keus

Dat Obama zijn prachtige rede in Caïro hield ontkrachtte diens oprechte bedoelingen.

Na acht jaar van onbehouwen en oorlogszuchtige politiek van de regering Bush viel president Obama’s oecumenische toespraak in Cairo in goede aarde. Obama sprak tot moslims als menselijke personen, terwijl zij er aan gewend waren neergezet te worden als het archetype van het tegendeel. Hij zei dat hij hun geloof en cultuur respecteert en dat hij erkent dat moslims vele bijdragen leverden aan de beschaving.

Terecht keerde hij zich tegen de oude polariserende argumenten: het model van de botsing tussen beschavingen of de politieke islam; de indeling van de wereld in de as van het kwaad en de overigen. Obama veroordeelde ook met kracht de trendy pseudo-intellectuele gewoonte van beroepsmatige islamhaat die zich verschuilt achter het masker van nationale veiligheid.

Obama had de morele moed om toe te geven dat een legitieme en populaire regering in een moslimland, met name president Mossadeq in Iran, onwettig omvergeworpen was.

Het is dus geen verrassing dat overal in de Arabische media Arabieren en moslims enthousiast zijn dat Obama respect voor hun geloof en cultuur openlijk tot uitdrukking bracht. Immers, zoals vele geleerden benadrukken, één van de belangrijkste grieven van moslims is het ontkennen van hun waardigheid.

Echter, dezelfde media die Obama zo hoog prijzen, wijzen ook op de fundamentele bezorgdheid en twijfel of deze toespraak wel echt de voorbode is van een nieuw tijdperk, dan wel alleen een nieuwe façade is voor het goede oude Westerse ’veel praten – weinig doen’ waar moslims sinds de koloniale tijd aan gewend zijn.

De moderne tijd betekende voor de moslims paradoxen en inconsistenties en bracht hen een wereld van rookgordijnen en spiegels. Inderdaad: de geschiedenis van de moderne moslimstaten kan samengevat worden met een dramatisch verhaal over onderling strijdige beloften en met elkaar wedijverende supermachten en met elkaar strijdende locale machthebbers, met als tragisch resultaat diep teleurgestelde mensen met gebroken dromen.

Hoewel president Obama bijvoorbeeld een prachtige toespraak heeft gehouden over een nieuw begin, over mensenrechten en wederzijds respect, verandert er niets aan het feit dat hij op de weg naar Egypte, eerst Saoedi-Arabië bezocht – moederland van het wahabisme – de meest puriteinse, intolerante en onderdrukkende moslimstaat. Men kan zich afvragen of Obama daar instemming zocht; wilde hij de machthebbers verzekeren zich niet bedreigd te voelen door zijn toespraak over mensenrechten en over de rechten van vrouwen op gelijkwaardigheid?

Het bezoek van Obama roept herinneringen op aan eerdere bezoeken aan Egypte van Nixon en Carter: ook nu werd het bezoek van de president voorafgegaan door massale aanhoudingen en omvangrijke schendingen van de mensenrechten. Voor het bezoek van Obama verdween Qamdil, een van de meest invloedrijke intellectuele linkse critici. Men neemt aan dat hij door de veiligheidsdiensten werd vermoord. De Egyptische regering nam dissidenten op de korrel, maar beperkte zich niet tot diegenen die kritisch stonden ten opzichte van het bezoek van Obama aan Egypte, maar strekte zich tevens uit tot bepaalde groepen die bekend staan om hun positieve kijk op het Westen.

Ergst van al, de keuze voor Egypte in plaats van bijvoorbeeld Maleisië of Indonesië is hoogst ongelukkig. Hosni Moebarak is een van de meest gehate despoten in het Midden-Oosten, niet alleen omdat hij 28 jaar aan de macht is met als prijs het martelen, gevangenzetten en vermoorden van duizenden opponenten, maar ook en temeer omdat vele Arabieren en moslims hem beschouwen als een helper bij de Israëlische genocide in Gaza. Moebaraks regering hielp en blijft helpen in het opleggen van het embargo tegen zelfs humanitaire hulp voor Gaza en heeft verhinderd dat mensenrechten onderzoekers oorlogsmisdaden konden documenteren die in de regio hebben plaatsgevonden.

De gewone Egyptenaren zien Moebarak als trouwe dienaar van de Amerikaanse en Israëlische belangen. Hij zoekt Amerikaanse steun voor zijn zoon Gamal Moebarak, een buitengewoon onpopulair en corrupt maffioso, bij diens poging om de troon te erven.

De echte politieke catastrofe is dat de meeste gematigde Egyptenaren en met hen de Arabieren, geloven dat Obama’s keuze voor Egypte als de plaats om de moslimwereld toe te spreken gewoon deel is van een klassiek rookgordijn om de ziekelijke dictator te bedanken voor een goed geklaarde klus en hem de zekerheid te geven dat zijn zoon Egypte zal erven om verder te gaan met meer van hetzelfde.