Een lik vet op de rails zou al wonderen doen

Waarom ligt het spoor al na een dag sneeuw plat? Deskundigen pleiten voor de herwaardering van ’het klein onderhoud’.

Ach ja, de winterdienst! Was ie er nog maar. Onafhankelijke spoorwegadviseurs die zich rond de geprivatiseerde NS en Prorail hebben verzameld, denken met weemoed terug aan de jaren dat Het Spoor nog een grote familie was, en iedereen meehielp als de nood aan de man was. Zelfs lokettisten draaiden toen mee in de winterdienst.

Vanaf hun eigen station hielden ze het spoor en de wissels in de gaten, en kwamen met hun bezem in actie als er ergens een sneeuwophoping dreigde. Kom daar nog maar eens om. Tegenwoordig wordt er een melding doorgegeven als de wissel al is vastgelopen, en wordt er op dertig kilometer afstand op een bedrijventerrein een bestelautootje gestart dat door het noodweer heen gaat proberen de storingslocatie te bereiken.

Die gedachte aan zeg twintig jaar geleden is meer dan weemoed. In hun analyse over de storingen bij afwijkende weertypen, komen de adviseurs uit bij het ontbreken van een fijnmazige zorg voor de rails. Er zou lokale aandacht moeten zijn voor de wissels, door ál het spoorwegpersoneel. Ongeacht functie.

„Eigenlijk zou je het eerste deel van de privatisering moeten terugdraaien”, zegt onafhankelijk spoorwegadviseur Arco Sierts. „Klein onderhoud en storingsherstel zijn diensten die bij railbeheerder Prorail thuishoren, en niet bij een of ander particulier bedrijf op afstand.” En Roel van den Bosch van adviesbureau Boschspoor zegt: „Door de totale versnippering van diensten, blijf je communiceren. Zeker als het misgaat.”

Sierts en Van den Bosch willen onder naam analyseren wat er mis is op het spoor, maar er zijn ook deskundigen die alleen anoniem hun verhaal willen doen, omdat zij nog verder moeten met NS of Prorail. Maar de sprekers bevestigen elkaar. De privatisering heeft de spoorwegen versnipperd, de bezuinigingen zijn ’onoordeelkundig’ op de verkeerde delen toegepast. Bij slecht weer lijkt het of de spoorwegen door de tien plagen van Egypte worden getroffen. Niets is minder waar. Ze zijn niet voorbereid, zeggen de deskundigen.

„De brandweer is slechts 5 procent van zijn tijd bezig met het blussen van branden. Een domme manager zal daarom 95 procent op deze dienst wegbezuinigen. En dat is precies wat er bij de spoorwegen is gebeurd”, aldus een deskundige. Hij geeft het voorbeeld van de wissels, die een ’onacceptabele’ hoge uitval kennen. „Om kosten te besparen zijn een aantal jaren geleden ’onderhoudsvrije wissels’ geïntroduceerd, met teflon-plaatjes zodat deze geen vet en olie meer nodig hebben. Die hoeven dus niet meer door onderhoudspersoneel handmatig te worden ingesmeerd. Maar Prorail is vergeten dat vet niet alleen een smeerfunctie heeft, maar ook waterafstotend is. Zonder vet slaat waterdamp neer op de wissels, dat condenseert, en wordt ijs als het gaat vriezen.” En daar is dan weer het verhaal van de bevroren wissel en de servicewagen die zijn weg zoekt.

Van den Bosch wijst ook op de centrale rol van de computer die bij NS de regie heeft overgenomen. „Die doet het prima bij standaardcondities, maar hij anticipeert niet op ontwikkelingen die komen. Dan moet de mens ingrijpen. Voorheen waren er in Nederland overal verkeersleidingsposten, die hun informatie doorgaven aan de hoofdverkeersleiding. Die had overzicht. Dat is nu helemaal weg. Er wordt te laat overgeschakeld op noodscenario’s. Op donderdag had al besloten moeten worden de dienstregeling los te laten en te gaan rijden met extra lange treinen, van stad naar stad, en terug. Dat is in het weekeinde pas gebeurd.”

Tel daarbij op het overvolle treinnet, en de chaos is compleet, zeggen de deskundigen. Er is de afgelopen jaren geïnvesteerd in de Betuwelijn en de HSL, maar de rest van het spoor is verouderd, en de aandacht voor materieel verslapt. „Ik zou wel eens willen weten hoeveel personeel er zondag inzetbaar was voor het oplossen van de sneeuwproblemen bij het spoor”, zegt Sierts. „En vergelijk dat eens met de inzet van Rijkswaterstaat. Ik voorspel dat die inzet bij het spoor minimaal was.”