’We kunnen niet langer om taboes heen’

Megabezuinigingen in de zorg lijken onafwendbaar. Die zijn alleen haalbaar als alles bespreekbaar is, meent Dik Hermans, bestuursvoorzitter van het College voor zorgverzekeringen.

Vijf miljard euro op de ziekenhuis- en eerstelijns zorg, zeven miljard voor de AWBZ. De bedragen die de ronde doen over aanstaande bezuinigingen in de zorgsector, zijn duizelingwekkend. „Als je als gevolg van de economische crisis zoveel moet bezuinigen, kun je niet langer om taboes heen”, zegt Dik Hermans, bestuursvoorzitter van het College voor zorgverzekeringen (CVZ). Het CVZ regelt onder andere dat iedere Nederlander aanspraak kan maken op dezelfde basisverzekering. Daarnaast adviseert het CVZ de minister over de samenstelling van het basispakket; wat moet wel collectief verzekerd blijven, waarvoor moet iemand zich bijverzekeren.

Hermans heeft voor die aanstaande bezuinigingen, als gesprekspartner en belangrijk adviseur van minister Klink, natuurlijk wel wat ’denklijnen’, zoals hij dat zelf formuleert.

Zo is er een categorie zorg waarvan je de noodzaak tot vergoeding uit de basisverzekering kunt betwisten. „Is iets een ziekte of ongemak? Die grens is tegenwoordig heel moeilijk te trekken. Dat maakt het lastig om te bepalen onder welke voorwaarden aanspraak gemaakt kan worden op een vergoeding uit een collectieve verzekering”, zegt Hermans. „Maar soms is het ook heel duidelijk. Als je het basispakket kritisch bekijkt, kom je ongetwijfeld een en ander tegen.” Een beroemd voorbeeld is bijvoorbeeld de schimmelnagel. De patiënt heeft daar heel weinig last van, maar de behandeling wordt nog steeds vergoed. „De tandverzorging voor jongeren tot 21 jaar zit nog in het basispakket, maar misschien kan dat ook minder.” Ook over de noodzaak en effectiviteit van de pilvergoeding of ivf-behandeling is in het verleden veel gediscussieerd, zegt Hermans. En die discussie komt ongetwijfeld terug. Niet voor niets schrapte kabinet Balkenende I deze vergoeding deels, een maatregel die Balkenende IV weer terugdraaide.

Verder is ook nog te besparen op niet-effectieve zorg. Zo worden bijvoorbeeld nog steeds dure merkmedicijnen vergoed. Zelfs van cholesterolverlagers gaan, ondanks de inspanningen van zorgverzekeraars, nog steeds dure varianten over de toonbank bij de apotheker.

De huidige praktijk kent bovendien de nodige overmedicalisering en vermijdbare zorg. Hierop is misschien nog wel het meest te besparen. Onderzoek wordt bijvoorbeeld vooral gedaan om de patiënt gerust te stellen, zegt Hermans. „Kijk naar kanker; daarbij wordt veel onderzoek gedaan zonder medische noodzaak. Een oncoloog vertelde me eens dat 70 procent van zijn diagnostisch onderzoek eigenlijk medisch overbodig is. Daar schrik ik van, dan heb je het over aanzienlijke bedragen.”

Hermans wil als CVZ-bestuurder meer greep krijgen op de autonome groei van de verzekerde basiszorg. „Nu adviseren wij de minister alleen over hulpmiddelen en medicijnen. Dat beslaat zo’n 15 procent van het basispakket. De rest is autonoom en wordt dus eigenlijk automatisch vergoed als de behandeling bewezen effectief is en de beroepsgroep die overneemt.”

Maar bovenal vindt de CVZ-topman het tijd om de echt lastige vragen onder ogen te zien. „Dan kom je uit bij de discussie over de maximalisering van de zorgkosten en het laatste levensjaar, zoals die in 2006 is aangezwengeld door de Raad voor Volksgezondheid en Zorg. Daarmee wordt bedoeld de vraag tot welke prijs blijf je iemand doorbehandelen? De Raad stelde daarbij de grens op 80.000 euro, juist om het debat te stimuleren.” Politiek is met dit advies niks gedaan. „Maar juist in deze tijden van forse bezuinigingen kun je niet meer om deze discussie heen. Het zal ongetwijfeld een emotioneel debat worden, maar wij hebben veel kennis in huis om adviezen op basis van feiten te geven.”

Daarnaast signaleert Hermans veel vermijdbaar zorg. „We weten allemaal dat de leefstijl van mensen de gezondheid kan schaden. Iemand met COPD bijvoorbeeld, die stug blijft doorroken. Of iemand met obesitas. Sommige dingen zijn zo duidelijk dat je haast zou zeggen: ’eigen schuld, dikke bult’. Moet je de schade, die mensen zichzelf toebrengen, volledig blijven verzekeren? Ook dat is natuurlijk een lastige discussie, die destijds ook met veel emotie is gevoerd in de sociale zekerheid. Maar de discussie kan uiteindelijk ook bijdragen aan een groter maatschappelijk draagvlak onder ons zorgstelsel. Dat moeten we tenslotte betaalbaar en houdbaar houden.”