Nederland is harder, materialistischer en assertiever geworden

Met een zwaarbeladen term heeft onderzoeksbureau Motivaction deze week de stormbal gehesen over jongeren in Nederland. Volgens het bureau tikt er een ’sociale tijdbom’.

De nieuwe generatie groeit op in een samenleving die steeds meer Amerikaanse trekken vertoont: harder, assertiever, individualistischer, een wereld waarin mensen vooral op zichzelf letten en waarin hedonisme hoogtij viert. Jongeren zijn daardoor zelf ook harder, assertiever en hedonistischer dan vorige generaties en zullen dat blijven, ook in de toekomst.

Hoeveel er ook valt af te dingen op de sombere toon die Motivaction aanslaat, en zelfs op de stelligheid van zijn conclusies, de hartekreet die van het onderzoek uitgaat verdient het om serieus genomen te worden. In die zin wekt het verbazing dat deze week veel reacties bleven steken bij het argument dat klagen over ’de jeugd van tegenwoordig’ van alle tijden is en dat waarschuwen dus overbodig en overdreven zou zijn. Dat is een te snelle manier om de waarnemingen opzij te schuiven.

Het onderzoek is ongemakkelijke leesstof, juist omdat het de vinger legt op zaken waar velen, ook opvoeders en jongeren zelf, zich zorgen over maken. Nederland is wel degelijk harder, materialistischer en assertiever geworden. En het klopt ook dat ouders niet altijd meer weten hoe je, tegen deze achtergrond, kinderen moet opvoeden: wel of geen grenzen stellen? Streng zijn of zelf laten beslissen? Het zelfstandige individu is immers het hoogste maatschappelijk (en soms zelfs politieke) ideaal. Wie zijn kind ook wil opvoeden met waarden als bescheidenheid en plichtsbesef loopt van de weeromstuit bijna het risico dat het kind niet weerbaar genoeg is om straks mee te doen in een samenleving die andere eisen stelt. Volgens het onderzoek willen jongeren zelf dat ouders weer grenzen stellen. Die boodschap zullen ouders dus moeten oppikken.

Als hartekreet is het onderzoek alleszins welkom, al had Motivaction het misschien beter ook als zodanig kunnen presenteren. In elk geval onderschrijft ook een lange rij deskundigen en anderszins betrokkenen dat er reden is voor een stevig debat over hoe jongeren opgroeien. Niet omdat alle jongeren coma zuipen of verslaafd zijn aan dure mobieltjes, en niet omdat alle ouders er een puinhoop van hebben gemaakt. Maar omdat de nieuwe generaties recht hebben op het vertrouwen dat zij straks de samenleving leefbaar kunnen houden.