Berlijn eert zijn held: het volk zelf

Met een spectaculair feest vierde Berlijn gisteren de val van de Muur, twintig jaar geleden. Met Angela Merkel als stralend middelpunt.

Omstuwd door enthousiaste Berlijners liepen bondskanselier Angela Merkel, ex-sovjetleider Michail Gorbatsjov en ex-leider van Solidarinosc Lech Walesa gistermiddag over de Bösebrücke in Berlijn. Dat was de brug waar op de avond van 9 november 1989 duizenden Berlijners de Muur omduwden. Het was ook de brug waar Merkel zelf haar eerste vrije schreden over de grens zette.

Op de brug ontmoette ze gisteren de activisten voor vrijheid en mensenrechten die de val van de Muur in de DDR hadden voorbereid. In een feestelijke chaos die weinig voor die van twintig jaar geleden onderdeed, betuigde Merkel hen dank. En ze dankte haar Russische en Poolse gasten, omdat die de burgers in de DDR „de moed hadden gegeven hun lot in eigen handen te nemen”.

Bij het plechtige deel van het ’Feest van de vrijheid’, ’s avonds in de stromende regen bij de Brandenburger Tor, doorbrak Berlijns burgemeester Klaus Wowereit het protocol door eerst de activisten van weleer te begroeten alvorens de regeringsleiders welkom te heten. Hij zette daarmee de toon van de avond. Het was het feest van het volk, dat de ’vreedzame revolutie’ had bewerkstelligd.

De wereldleiders benadrukten in hun toespraken de rol van andere landen. Ze noemden de opstanden in Hongarije, Praag en Gdansk, en de ruimte die sovjetleider Gorbatsjov aan de Oostbloklanden gaf. Maar het waren ook volgens hen de Berlijners die de beslissende duw aan de geschiedenis gaven. „Wir sind Berlin”, vatte de Franse president Nicolas Sarkozy samen.

Alle sprekers benadrukten de symbolische waarde die de val van de Muur heeft voor de wereldgeschiedenis. Ze wezen op de vele muren die er nog in de wereld bestaan. De Berlijners zijn het voorbeeld voor mensen over de hele wereld om muren te slechten die scheiden, onderdrukken en vernederen, zei de Engelse premier Gordon Brown. De enige die er een eigen opvatting op na bleef houden over wie de Muur ten val heeft gebracht, was Walesa. Hij benadrukte dat het niet Gorbatsjov en ook niet zijn eigen vakbond Solidarnosc waren die de Muur doorbraken. Voor ’meer dan vijftig procent’ was het volgens hem de Poolse paus Johannes Paulus II die een einde aan het communisme maakte.

Stralend middelpunt van het feest in Berlijn was een opvallend ontspannen Merkel. „That woman from Brandenburg”, noemde de Amerikaanse president Obama haar in een videoboodschap. Zij vervulde met glans haar rol als symbool van de bevrijding van de DDR.