Rouwen rond kerst

weblog Ze leken ieder jaar in aantal toe te nemen: torenhoge kerstbomen in flitsende winkelpassages, chocoladekerstmannen bij de banketbakker, en kitscherige plastic kerstengeltjes overgoten met goudverf.

Kerst vieren is namelijk hip! En niet alleen in december: men kan met een beetje goede wil ook hartje zomer best kerstslingers of een goedlachse kerstman aantreffen, zomaar: midden in een woonkamer tussen het meubulair, aan een voordeur of in een Iraans toilet. Sommige Iraniërs vinden het namelijk zonder meer gepast om de geboorte van Isa te vieren die immers ook een belangrijk profeet in de koran is. En van de regel dat je je in januari weer dient te ontdoen van alle kerstfrutsels is niemand echt op de hoogte. Critici zien het vieren van kerst echter vooral als het zoveelste voorbeeld van Qarbzadegi, de plaag om het Westen te imiteren. Weer anderen vinden het domweg gezellig of zelfs ‘cool’ om tussen de buitenlanders de kerstmarkten af te struinen op zoek naar die handgebreide kerstsok.

Toch is het dit jaar helemaal anders: kerst valt namelijk in de rouwmaand Moharram. In de eerste tien dagen hiervan worden het lijden en tragische sterven herdacht van Hoesein, de derde imam binnen de sji’itische islam en diens manschappen. Een gebeurtenis die plaatvond in het jaar 680 in Kerbela. Traditiegetrouw worden er dan in heel Iran iedere dag processies gehouden. Stoeten van in het zwart geklede mannen zingen liederen over de trieste gebeurtenissen in Kerbela onder het monotone geroffel van een trom. Met kettingen slaat men zich ritmisch op de borst, een rituele zelfkastijding die de meeste- maar niet alle- rouwenden verkiezen boven de meer bloedige variant van jezelf met een zwaard op het hoofd slaan. Het hoogtepunt van deze rouwmaand valt op 9 en 10 moharram, Tasou’a en Ashura genaamd. Banken, scholen, kantoren: alles is dicht. Iedereen kan de straat op om mee te doen of te kijken naar de rouwoptochten.

Dit jaar dus vrijwel geen kerstvertoon. Maar ook de rouwmaand zelf is niet helemaal zoals andere jaren; de hervormingsgezinde beweging had namelijk al aangekondigd deze rouwmaand te zullen aangrijpen om te demonstreren. Daarom hebben de Iraanse autoriteiten de rouwenden opgeroepen zich niet over te geven aan ‘buitengewoon rouwgedrag’ –lees protestacties-en de organisatoren gevraagd extra alert te zijn en ‘verdacht gedrag’direct te melden. Er zijn voor de zekerheid achttienduizend ‘Moharram-politiemannen’ingezet.

Maar niet alleen om imam Hoessein wordt er gerouwd. Ook het recente overlijden van de dissidente geestelijke Montazeri was voor velen aanleiding tranen te plengen.Montazeri was één van de architecten van de Iraanse Revolutie. Hij was zelfs een serieuze kandidaat om Imam Khomeini na diens overlijden op te volgen als geestelijk leider. Maar al gauw raakte hij door zijn kritiek op de regering in diskrediet. Hij werd vervolgd en kreeg lange tijd huisarrest. Na de onrust die de afgelopen zomer volgde op de Iraanse presidentsverkiezingen kreeg de zevenentachtigjarige groot-ayatollah Montazeri al gauw de rol van geestelijk leider van de protestbeweging toebedeeld. Vandaar ook dat zijn begrafenis in Isfahan deze week is uitgemond in een grote protestactie van de hervormingsgezinde beweging.

De zevende dag na iemands overlijden is in Iran een mijlpaal; mensen komen dan opnieuw bijeen om de overledene te herdenken.

Montazeri’s zevende dag zal samen vallen met Ashura, hoogtepunt van de rouwmaand. Dramatischer dan dit kan dus bijna niet en er wordt dan ook gevreesd voor grote onrust die dag. Nog nooit was de kerstsfeer in Iran zo ver weg als dit jaar.....