De oorlog

De Tweede Wereldoorlog is nooit ver weg. Wat wil je; voor wie het niet heeft meegemaakt blijven die vijf zwarte jaren eenvoudigweg niet te geloven. Voor wie het wel heeft meegemaakt waarschijnlijk eveneens niet.

De NPS-series ’De oorlog’ en de daaraan gekoppelde jeugdversie ’13 in de Oorlog’ tonen de huidige generatie nog eens hoe ingrijpend de gebeurtenis voor Europa en Nederland was.

Men kan natuurlijk stellen: daar is zo’n tv-serie niet voor nodig, dat weten we zo ook wel. Had Loe de Jong tussen 1960 en 1965 zijn werk niet al ruimschoots gedaan met zijn reeks ’De Bezetting’? Heeft Geert Mak onlangs niet ook ruimschoots aandacht besteed aan ’40-45’ in het project ’In Europa’? Zal best. Maar wie naar ’De oorlog’ kijkt, zit er ineens haast weer middenin.

De meerwaarde ten opzichte van ’De Bezetting’ zit hem ten eerste in de vorm. Wij zijn thuis te jong voor Loe, maar het schijnt dat hij de grootscheepse serie gortdroog vanuit een studio presenteerde. Daar nemen we tegenwoordig geen genoegen meer mee. Het analytisch vermogen en de door De Jong gebrachte feiten worden bovendien nogal eens in twijfel getrokken. Tot slot zet het voortschrijden van de tijd de geschiedenis steeds in een ander daglicht. Daardoor kun je en moet je de historie ook steeds opnieuw uitleggen. Geschiedenis kan niet los worden gezien van het heden, zei mijn vakdocent vroeger altijd en ik geloof dat hij daar gelijk in had.

De 9-delige serie ’De oorlog’ is gebaseerd op het gelijknamige, onlangs verschenen boek van Ad van Liempt, die ook de eindredactie doet. De historische adviezen werden gegeven door prof. dr. Hans Blom, voormalig directeur van het Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie.

Aanstaand Acht Uur Journaal-lezer Rob Trip (hij begint op 1 januari) presenteert de reeks, waarin veel nieuw beeldmateriaal is verwerkt.

Net als Geert Mak en vermoedelijk ook net als Loe de Jong, is Trip geen groot voordrachtskunstenaar, maar dat hoeft ook niet. Het onderwerp verlangt soberheid en de indrukwekkende beelden, feiten en lokatiewisselingen doen de rest.

Zondag waren we alweer toe aan aflevering 5, die inging op de vraag hoe de Joden uit Nederland ’verdwenen’. Hoe de nazi’s te werk gingen en hoe Nederlandse instanties daar zonder weerstand van betekenis in meegingen.

De samensmelting van beelden en reconstruerende verhalen kwamen daarbij zo treffend over, dat wij thuis tóch weer achterbleven met die bekende machteloze gedachte: hoe heeft dit kunnen gebeuren? Hoe konden mensen zo zijn?

Maar er kwamen ook nieuwe vragen op, bijvoorbeeld: waren mensen direct na de oorlog ineens niét meer zo?

Dat is een ongemakkelijk compliment aan de makers.