Geld is volkomen abstract geworden

Veel mensen weten niet eens wat ze per uur verdienen. Laat staan wat ze kunnen besteden.

Er zitten 700.000 huishoudens zwaar in de schuld. Nog eens 250.000 dreigen in een zelfde situatie te komen door de crisis. En toch zijn er miljoenen huishoudens met dezelfde inkomenspositie die niet in de schulden komen. Soms vanwege schrijnende situaties, die mensen meesleuren. Maar vaker door een eigen keuze.

Mensen komen niet in de schuld door een liter melk van 39 cent of een brood van een euro. Veel vaker door luxe uitgaven, door het ’meedoen’ met anderen, die zich die luxe wel kunnen veroorloven.

Je kunt de schulden problematiek buitengewoon complex maken. Verzachtende omstandigheden aanvoeren. Overmacht benadrukken. De consumptiecultuur verantwoordelijk stellen. Of de lage uitkeringen. Deels is dat allemaal waar, maar al die zaken verander je uiterst moeilijk.

Elke schuld ontstaat door tal van beslissingen om ergens geld aan uit te geven. Het is telkens een keuze om wel of niet de portemonnee te trekken. .

Het meeste geld wordt uitgegeven zonder dat er een concrete betaling tegenover staat. Er is een loskoppeling van ergens voordeel van hebben en de kosten ervaren. Wie zijn of haar huis permanent op 22 graden stookt, merkt de financiële gevolgen nauwelijks. Na een jaar komt de afrekening en de incasso gaat omhoog. In de telefoonwinkel wacht een prachtig toestel voor alleen een handtekening. Daarna volgen jaren van automatisch betalen.

Geld is voor een groot deel van ieders bestedingen volledig abstract geworden. Door het internetbankieren verdwijnen zelfs de papieren afschriften. Wie wel contant betaalt, moet eerst pinnen uit de muur. Daarbij maakt het vaak weinig uit of je 1000 euro positief of negatief staat, afhankelijk van de vraag of je ooit een vinkje hebt gezet bij een kredietfaciliteit van de bank. Een lege portemonnee is pas echt leeg als de pinautomaat je geen geld meer verschaft. Als je echt fors rood staat.

De afgelopen jaren zijn mede zoveel mensen in de schulden beland, doordat de feedback van concreet geld in de portemonnee is verdwenen. De meeste betalingen gaan automatisch. ’Koopkracht’ is iets abstracts geworden. Veel mensen hebben er geen concrete voorstelling meer bij. Geld is een ongrijpbaar fenomeen geworden.

Natuurlijk, een remedie is om mensen te leren om zelf boekhouder te worden. Dat is de Nibud-methode: geef ieder goed inzicht in zijn inkomen en uitgaven. Voor wie dat kan is dat uitstekend, maar voor velen is het te moeilijk. Voor hen zou geld weer concreet moeten worden. Dat kan, door de euro zijn waarde terug te geven, en door alles om te rekenen. Een pilsje? Dat is een half uur vakkenvullen. De bioscoop? Twee uur vakkenvullen.

Schulden maken is een keuze. Het voorkomen van schulden is dat ook. Maar dan moeten keuzes wel helder en inzichtelijk zijn. Door geld concreet te koppelen aan hard werken wordt het geld waardevoller. Kiezen wordt dan makkelijker. Ook de keus om geld níet uit te geven.

Maak concreet hoeveel uren je moet werken om een auto voor de deur te hebben. De banden, de apk, de verzekering. Dan tikt de teller van werken lang door. Waar blijft een simpel rekenmachientje dat bij elke aankoop duidelijk maakt wat de kosten zijn. De ploetercalculator berekent eerst wat je per uur netto verdient. Veel mensen weten dat niet eens dat 1500 euro op de rekening staat voor 170 uur werken, oftewel nog geen 9 euro per uur. Dus kun je beter even rekenen voordat je iets aanschaft. Dan weet je hoeveel uren zwaar werk je moet verrichten.

Consumenten kiezen voortduren. Ze kunnen zo kiezen dat ze in de schulden raken. Maar als de kosten van het kiezen elke keer duidelijk zijn, zullen schulden minder uit de hand lopen.