Bij moderne terroristen biedt directe omgeving houvast bij preventie

Umar Farouk Abdulmutallab heeft met zijn net op tijd verijdelde aanslag op vlucht 253 de discussie over de bestrijding van internationaal terrorisme doen oplaaien. Autoriteiten roepen om strengere controles op vliegvelden, of versnelde invoering van apparaten als de bodyscan voor alle passagiers.

Terecht laat president Obama onderzoeken wat de zwarte lijsten – Farouk stond op de grootste Amerikaanse terreurlijst van een half miljoen mensen – eigenlijk opleveren.

Het lastigste van ’modern’ terrorisme is hoe greep te krijgen op potentiële aanslagplegers. Het is verleidelijk daarbij alle hoop te stellen op nog strengere en slimmere beveiliging van doelen. Tegelijkertijd is dat een illusie, aangezien terroristen van nu bereid zijn zich zonder enige waarschuwing vooraf op elke drukke plek te laten ontploffen.

Een ander aantrekkelijk houvast is het samenstellen van een profiel van potentiële aanslagplegers. Farouk lijkt zich immers naadloos te voegen in het profiel zoals dat sinds 9/11 de wereld overging: dat van de op het oog geïntegreerde, goed opgeleide islamitische jongeman, die zijn vernietigingsdrang richt op de westerse symbolen. Helaas zijn ook hierbij de valkuilen levensgroot. Het profileren van potentiële verdachten leidde er regelmatig toe dat grote groepen in de samenleving op grond van uiterlijk of geloof over één kam werden geschoren. Terwijl onderzoek zoals dat van terrorisme-deskundige Edwin Bakker leert dat dé djihadi-terrorist niet bestaat. Hij onderzocht Europese terreurverdachten en stelde vast: de verdachte is meestal jong, maar kan ook oud zijn, meestal man (maar vrouwen rukken op) en meestal afkomstig uit een laag- of middenklassemilieu.

Deze verdachten hadden gemeen dat ze korte tijd voor hun actie radicaliseerden in hun geloofsbeleving. Precies omdat ze dit zagen gebeuren, waarschuwde de familie Abdulmutallab een half jaar geleden al de Amerikaanse autoriteiten voor het verdachte gedrag van hun zoon.

Het lijkt in een open, geglobaliseerde en hoogtechnologische wereld wat ouderwets aandoen, een vader die waarschuwt voor de radicale neigingen van zijn zoon. Toch is het waarschijnlijk dat voor terrorismebestrijders juist deze alertheid, afkomstig uit de directe omgeving van een potentiële terrorist, het beste houvast biedt, ook al sloot het net zich rond Farouk net te laat. Zulke waakzaamheid in de omgeving van radicaliserende moslims biedt de meeste hoop om gewelddaden te kunnen voorkomen.