Met kaarsen tegen het onrecht in de DDR

De stad Rostock herdacht gisteren de eerste grote demonstratie tegen het DDR-bewind. Betrokkenen herinneren zich hoe het begon.

Met een veelstemmig ’We shall overcome’ vierde Rostock gisteravond dat twintig jaar geleden tienduizend burgers de straat opgingen voor democratie en vrijheid. De plaatselijke koren zongen tezamen op de Nieuwe Markt de liederen waar de mensen destijds moed uit putten.

Daarna legden de circa tweeduizend Rostockers die naar de markt gekomen waren de protesttocht van toen in omgekeerde richting af.

Onderweg, bij het gebouw waar vroeger de geheime dienst (de Stasi) zat, werden filmopnamen getoond die agenten van de demonstranten maakten. Duidelijk hoorbaar was het cynische commentaar van de agenten. De herdenking eindigde in de Mariakerk, waar de demonstratie destijds begon. Net als toen hield de charismatische dominee Joachim Gauck (zie kader) er een preek.

Johann-Georg Jaeger was erbij toen op 19 oktober 1989 de Rostockers hun angst overwonnen en brandende kaarsen op de trappen van het gebouw van de Stasi plaatsten. Binnen, zo wisten ze, stonden gewapende troepen paraat. Maar de agenten volgden het voorbeeld van hun collega’s in andere steden als Leipzig en Dresden: ze bleven binnen.

„Twee weken eerder was het in de Petrikerk begonnen met een dienst voor de mensen die in Leipzig waren gearresteerd”, vertelt de toenmalige theologiestudent Jaeger. „Op 19 oktober deden er meerdere kerken mee. De preek van Gauck werd ook in andere kerken voorgelezen. Ondertussen verzamelden zich bij de kerken duizenden demonstranten.”

De ’maandagdemonstraties’ in Leipzig hadden wereldwijd opzien gebaard. Daar namen op 9 oktober 70.000 mensen deel aan de protesttocht. Vele steden volgden het voorbeeld. Ook daar verlieten de mensen de kerken om op straat te demonstreren. Zij zijn de ware helden van wat de ’vreedzame revolutie’ is gaan heten. Zij zijn het die de Muur ten val hebben gebracht.

In de havenstad Rostock was net als overal elders de kerk het actiecentrum van groepen die zich voor mensenrechten en milieu inzetten. Het initiatief lag bij theologiestudenten als Jaeger. „De partij wilde niets met ons te maken hebben, en daarom konden wij vrijer opereren.”

„De mensen in de kerk waren lang niet allemaal gelovigen”, vervolgt Jaeger. „Velen kwamen vooral om geïnformeerd te worden. Ook waren de meningen nogal verdeeld. Sommigen waren ertegen om de straat op te gaan. Die vonden dat te radicaal en wilden liever de dialoog met de staatsorganen aangaan. Maar uiteindelijk deed toch iedereen mee.”

Rudolf Hartig diende in die tijd bij de Volksmarine. Hij was een verwoed hobbyfotograaf en sympathiseerde met de demonstranten. „Ik wist: hier werd geschiedenis geschreven. Voordat ik de mensen fotografeerde, glimlachte ik naar ze om vertrouwen te wekken. Velen dachten namelijk dat ik van de Stasi was. Sommigen riepen ’Stasivarken!’.”

Nu zijn Hartigs foto’s in Rostock tentoongesteld. Ook die met het enige protestbord dat in de demonstratie van 9 oktober werd meegedragen: een gefiguurzaagde gele vlinder met de tekst ’Zonder geweld voor democratie’. De vlinder werd het symbool van de revolutie in Rostock. De maker ervan droeg het gisteren bij de herdenking trots met zich mee.

Voor Hartig was de revolutie uiteindelijk een teleurstelling. „Het ging de meesten om materiële dingen. Een huis, een lapje grond, een auto.” Hartig werd van hobbyfotograaf een geëngageerd beroepsfotograaf voor de lokale krant. Jaeger zit tegenwoordig voor de Groenen in de raad van Rostock en is projectontwikkelaar duurzame energie.