Koerdische journalist geeerd

Een profeet wordt zelden in eigen land geeerd. Daarom was het aan de wereldorganisatie van uitgevers WAN om de Koerdische ex-hoofdredacteur en directeur Asos Hardi van Awene te eren voor zijn inzet voor onafhankelijke media in Iraaks Koerdistan.

,,Deze prijs is niet alleen een eerbetoon aan mijzelf, maar aan de vrije pers in Irak’’, zei een bescheiden Asos Hardi zaterdagmiddag in Beiroet, waar hij de Gebran Tueni-prijs in ontvangst nam. Hardi benadrukte daar dat ,,er nog geen echt vrije pers bestaat’’ in zijn land, ,,alleen ideeen die vragen om ruimte om uitgesproken te worden’’.

Het is moeilijk om een journalistieke weblog te schrijven over een goede vriend, en Asos is een van mijn beste vrienden in Koerdistan. Hij was de hoofdredacteur van de krant Hawlati waar ik mijn eerste cursus in Noord-Irak gaf. Dat was eind 2003, en onze vriendschap dateert van toen.

Zonder Asos Hardi zou de onafhankelijke pers in Iraaks Koerdistan nooit het niveau hebben bereikt dat ze nu heeft. Hij richtte in 2000 Hawlati (Burger) op, en na een ruzie met de eigenaar/uitgever die een meer politieke koers wilde, in 2005 Awene (Spiegel). Van beide kranten was hij de inspirerende hoofdredacteur, tot hij vorig jaar dat stokje bij Awene doorgaf aan Shwan Muhamed en zelf directeur werd van het Awene-bedrijf.

Asos is een gelovige, als het gaat om onafhankelijke journalistiek. Hij is ervan overtuigd dat media geen rol moeten spelen in de politiek. Journalisten geven een beeld van de samenleving, ze informeren zowel de burgers als de politici. Door zijn strenge hand werd Awene de meest onafhankelijke krant van Koerdistan, een regio waar volgens de traditie alle media aan politieke partijen of groepen zijn verbonden. Awene bericht over iedereen en alles, en probeert dat zo neutraal mogelijk te doen.

Dat Awene kan bestaan – net als overigens Hawlati, dat veel Koerden meer naar de oppositie zien leunen, en de tabloid Lveen die als minder betrouwbaar wordt gezien – komt door de ruimte die Asos en de zijnen bevochten hebben. Want in Koerdistan beginnen politici nog maar net te leren hoe een democratie werkt, en wat hun rol daarin is in relatie tot de burger, de kiezer. Asos heeft voor zijn krant (plus Awenekan magazine en Awene Sport die na 2005 zijn ontwikkeld) de ruimte opgeeist om te berichten over wat er in de samenleving gebeurt. Steeds meer mensen zijn daarin geinteresseerd; Awene en Hawlati verkopen in de kleine Koerdische lezersmarkt samen nu zo’n 30.000 exemplaren per week, is mijn schatting uit de losse pols.

Koerdistan heeft momenteel een van de beste perswetten van het Midden-Oosten, al kan het vergeleken met het Westen natuurlijk nog veel beter. Een van de problemen van de wet is dat kranten hoge boetes opgelegd krijgen door partijdige rechters. Slachtoffer daarvan zijn met name onafhankelijke kranten; Hawlati werd door opeenvolgende boetes zelfs enige tijd in z’n voortbestaan bedreigd. Zolang de perswet echter wordt toegepast, kunnen journalisten niet worden vastgezet – dat het toch gebeurt komt door wraakzuchtige rechters die naar het civiele recht grijpen voor artikelen die ‘in strijd met de goede zeden’ of ‘lasterlijk’ zouden zijn.

Feit is dat Asos Hardi met zijn onafhankelijke kranten een ontwikkeling in gang heeft gezet die ook de Koerdische partijkranten heeft veranderd. Hij zette een magazine in de markt, de partijkranten bleven niet achter. Met de sportkrant gebeurde hetzelfde, en met de verkiezingsbijlagen idem dito. Awene bekeerde zich tot civil journalism – berichten over de burger, voor de burger – en steeds meer partijkranten komen met reportages die dat etiket verdienen. Een krant die gelieerd is aan een van de grote partijen probeerde tijdens de verkiezingscampagnes van vorige zomer zelfs portretjes van alle partijen en hun standpunten te maken – tot de partijtop ingreep.

Asos Hardi is een kleine bescheiden man, op het verlegene af. Je kunt je hem nauwelijks voorstellen met een kalasjnikov over de schouder, en toch was hij pesjmerga in het verzet tegen Saddam. Zo anders dan Gebran Tueni, naar wie de prijs is genoemd die Hardi kreeg. Tueni was een grote man, een zelfbewust politicus en hoofdredacteur die in 2005 in Libanon in de golf van aanslagen op anti-Syrische krachten omkwam. Wat de twee gemeen hebben is hun gedrevenheid voor eerlijke berichtgeving, en voor een vrije pers in een democratische omgeving.

Asos, azizi, piroza. Je hebt deze prijs als geen ander verdiend.