Van der Laan mept wel terug

Eberhard van der Laan verving vandaag precies een jaar geleden onverwachts Ella Vogelaar als minister van wonen, wijken en integratie. Zij werd door Wouter Bos uit het kabinet gezet omdat met haar de PvdA niet meer gezaghebbend was in het integratiedebat. Wat kan Van der Laan wat Vogelaar niet kon?

Even voor het herfstreces oogde Eberhard van der Laan in de Tweede Kamer grauw en vermoeid. Driekwart jaar in de schijnwerpers – het was hem aan te zien. Van advocaat was hij ineens een politicus geworden, geleefd door de agenda van de politiek en publieke opinie. Van der Laan maakte lange dagen om zijn kennis over integratie en wijken op te vijzelen. Hij haalde alles uit de kast om grip te krijgen op de door de crisis inzakkende woningmarkt. Uren bracht hij in de Tweede Kamer door zonder een sigaret te kunnen opsteken. Hij had kortom in driekwart jaar een wereldprestatie geleverd. Vond hij zelf.

Maar op zo’n moment is de Kamer zonder mededogen. ,,U voert gewoon een liberale politiek’’, betichtte SP-Kamerlid Paulus Jansen Van der Laan op een achternamiddag. Op zichzelf geen bijzondere uitspraak voor Jansen, want buiten de SP voert vrijwel iedereen een liberale of neoliberale politiek. Vinden de SP’ers. Maar Van der Laan reageerde als door een adder gebeten. ,,Wij worden geen vrienden. Het komt niet meer goed tussen ons.’’ Na deze persoonlijke woorden viel er even een doodse stilte.

,,Van der Laan heeft een kort lontje’’, zegt Paulus Jansen nu. Hij neemt die uithaal van Van der Laan overigens luchthartig op. Ook andere politici was het opgevallen dat de integratie-minister snel op zijn tenen is getrapt. ,,Hij kan wat bits uit de hoek komen’’, meent Ineke van Gent (GroenLinks).

Van der Laan kan zich het incident nog goed herinneren. ,,Mij beschuldigen van liberale of neoliberale politiek is erg. Ik ben een sociaal-democraat in hart en nieren en probeer juist die liberale uitwassen op mijn terrein in te dammen. Dan vind ik het zó goedkoop van Jansen mij te beschuldigen..’’

Het incident deed in de verte denken aan de uithaal van Van der Laans voorganger Ella Vogelaar, november vorig jaar. In het debat over de uit de hand gelopen verbouwingskosten van de SS Rotterdam, bitste ze partijgenoot Staf Depla toe: ,,Weet u wat ondernemen is?’’ toen die een vraag stelde over de hoge kosten. Als ze nog krediet had bij PvdA’ers in de Kamer, verdween die in dat debat.

Van der Laan kan rekenen op krediet, ondanks een uithaal hier en daar . ,, Hij heeft Vogelaar uitstekend weten op te volgen’’, meent Staf Depla en hij somt de verdiensten van de PvdA-ministeer moeiteloos op. Van het extra geld om de woningmarkt leven in te blazen, de maatregelen om de woningbouwcorporaties in de teugels te houden, tot een overeenkomst met Brussel over de financiering van de wijkenaanpak.

Andere Kamerleden zijn minder lovend. CDA-collega Bas Jan Bochove: ,,Hij had een stroeve start, kwam vaak met het excuus dat hij het allemaal nog niet wist. Hij heeft echt zijn weg moeten vinden in de dossiers. Wat hij hoog op de politieke agenda heeft weten te krijgen zijn de krimpregio’s. Dat heeft hij goed gedaan.’’ Ineke van Gent: ,,In het begin had Van der Laan steeds het excuus: ik ben nieuw, ik moet me nog in de materie verdiepen. Hij moest nog leren zwemmen. Maar ik vind het nu wel tijd worden om baantjes te trekken.’’

Toch, vindt ook Paulus Jansen, het optreden van Van der Laan in vergelijking met Vogelaar ’een verademing’. ,,Zij begroef zich in de dossiers en creëerde geen draagvlak. Van der Laan weet mensen te binden, van de VVD tot de SP. Zelfs PVV’er Matlener krijgt hij zo gek om in te gaan op een uitnodiging met hem de wijken in te gaan. Dat is knap.’’

De oorspronkelijke overeenkomst tussen Ella Vogelaar en Eberhard van der Laan was dat beiden van buiten de politiek geparachuteerd werden naar één van de meest emotionele politieke functies van dit moment: minister van integratie. Beiden hadden geen ervaring met de Haagse politiek. Dat Van der Laan fractievoorzitter was geweest van de Amsterdamse PvdA telt nauwelijks mee. Dat was in de jaren negentig en dus lang geleden.

Vogelaar had op Van der Laan voor dat zij een duizelingwekkend aantal top- en bestuursfuncties had vervuld: bij de FNV, de SER, VNO-NCW en bedrijven, onder andere Unilever en Electrabel en het Rotterdamse havenbedrijf. Haar indrukwekkende cv was voor Wouter Bos aanleiding haar te vragen als minister voor één – in zijn ogen – meest prangende sociale kwesties van deze tijd.

Ondanks deze rijke maatschappelijke ervaring gaat het van dag één mis. Vlak naar haar beëdiging op Ten Bosch en ondervraagd voor de tv in de Ridderzaal zegt ze de boerka niet uit de publieke ruimte te willen weren. Vanwege de vrijheid van godsdienst. Sindsdien was ze ’multi-culti verdachte’ bij de PVV. Ze verzandde in een moeizame strijd met de woningbouwcorporaties om geld op tafel te krijgen voor verbeteringen in veertig probleemwijken. Ze hulde zich op hoogtijdagen in kleding van couturiers van buitenlandse afkomst om daarmee een positieve kant te laten zien. In deze krant deed ze haar fameuze uitspraak dat ze moslims en de islam wilde laten wortelen in Nederland. Ze koos nadrukkelijk de kant van migranten. Daarmee was ze volgens Geert Wilders ’knettergek’ geworden.

Deze keuze is haar uiteindelijk fataal geworden. Vogelaar werd kwetsbaar voor kritiek van rechts en met haar de PvdA, meent Staf Depla. De partij kon in de ogen van veel kiezers op dit terrein weinig goed meer doen. De neergang in peilingen werd onder andere haar aangerekend.

,,Ze geloofde in haar eigen werkelijkheid. Ze stond niet open voor kritiek’’, stelt Van Gent die destijds sympathie had voor de inzet van Vogelaar. ,,Debatten liepen vaak uit op een confrontatie met de Kamer. Ze had er geen gevoel voor fracties voor zich in te nemen’’, herinnert Bas Jan Bochove zich.

Volgens Wouter Bos was ze niet gezaghebbend in het integratiedebat. Dat was de meetlat waarlangs hij haar legde. Bij de actieve bewoners in de veertig wijken was ze overigens wel populair. Daar werd haar vertrek het meest betreurd.

Eberhard van der Laan stond al in de coulissen klaar toen Vogelaar haar congé kreeg. Opvallend verschil met Vogelaar was dat hij de PVV wilde betrekken bij het oplossen problemen binnen zijn portefeuille. Vanuit deze gedachte ging hij ook in op het voorstel de kosten van migratie te onderzoeken. Wat de wijkenaanpak betreft kon hij voortborduren op het werk van zijn voorganger. Dat gold ook voor de inburgeringscursussen die aanvankelijk niet van de grond kwamen.

Het grootste verschil met Vogelaar is dat hij zorgvuldig zijn positie bewaakt in het politieke midden. Niet te rechts, maar ook niet te multi-culti, zoals dat in PVV-kringen heet. Zo liet hij een oekaze uitgaan dat inburgeringscursussen niet lnager apart voor mannen en vrouwen mogen worden gegeven. Tijdens de recente behandeling van zijn begroting vertelde Van der Laan een ’onbehaaglijk gevoel’ te krijgen van Marokkanen en Turken die in achterstandswijken huizen huren en in de landen van herkomst huizen laten bouwen. ,,Uit een oogpunt van integratie valt dat te betreuren, maar het knelt ook aangezien overheid en corporaties zeer veel energie steken in het verbeteren van de woonomgeving in die wijken. Ik zie die mensen het liefst investeren in hun eigen woonomgeving.’’

Een voorbeeld van Van der Laans evenwichtkunst is een recent interview in gratis krant De Pers. Daarin verklaart hij dat een grote aanhang voor de PVV in potentie een gevaar voor de rechtstaat kan betekenen. Tegelijkertijd zegt hij zich het gevoel van onbehagen onder autochtone Nederlanders te kunnen voorstellen. ,,En wat ik nou bij de islam als gevoel heb, is: snotdorie, we zitten naar de herhaling te kijken van de vele eeuwen die we nodig hebben gehad om ons naar die vrijheid te knokken. Dat hoeven we toch zeker niet allemaal over te doen.’’ En in het zelfde interview verwerpt hij de registratie op etniciteit.

,,Hij laat zich niet in een hoek drukken als Vogelaar,’’ concluderen Van Gent, Depla en Bochove.

Naar aanleiding van zijn uitspraak over het gevaar van een grote PVV-aanhang, deelde Geert Wilders een flinke klap uit. Van der laan en Alexander Pechtold waren handlangers van Mohammed B. Maar in tegenstelling tot Vogelaar mept Van der Laan gewoon terug.