Wilders stoppen? Ga dan ook eens te rade bij de kerk

Veruit de interessantste bijdrage aan het integratiedebat van de afgelopen weken staat niet op conto van Geert Wilders (’Miljoenen moslims in Europa die problemen veroorzaken, moeten worden uitgezet en van hun nationaliteit beroofd’), of op die van Wouter Bos (’Vroeger was het toch leuk in de PvdA’) en evenmin op die van de CDA-er Hans Hillen (’Als andere partijen bereid zijn in het integratiedebat te verzwelgen, dan zullen wij dat met enthousiasme gadeslaan. Al die problemen met minderheden, je kunt toch niet van de overheid verwachten dat die dat oplost?’). Het echte denkwerk over dit onderwerp was dit keer afkomstig van Toke Elshof, docent catechese faculteit Katholieke Theologie Tilburg.

Op de Podiumpagina van Trouw poneerde zij gisteren de stelling dat kerkelijke katholieken ’een soort innerlijke weerbaarheid hebben ontwikkeld die hen in staat stelt om de gangbaar geworden afwijzing van vreemdelingen te relativeren. (....) Voor hen is de vreemdeling niet een bedreiging van de bestaande orde, maar een gesprekspartner die respect verdient en van wie het ’anders zijn’ om respect vraagt.’ Haar conclusie: de hoge score voor de PVV in de zuidelijke provincies komt niet door de katholieke kerk. Het zijn juist de ex-katholieken die met de PVV sympathiseren.

Het is een interessante observatie omdat de kerk juist vaak gezien wordt als een onverdraagzaam instituut, bron van godsdienstoorlogen, wantrouwig jegens het jodendom en ronduit discriminerend als het om de positie van de vrouw en homoseksuelen gaat. Zou die kerk iets te bieden hebben om de opkomst van Wilders te stuiten?

Ja, dat vindt ook minister Piet Hein Donner. Bij de uitreiking van de Anne Vondelingprijs verwees ook hij naar de kerk met de woorden: „Het is verontrustend dat in steeds meer landen weer het geluid opklinkt dat de oplossing van problemen gelegen is in uitsluiting van anderen, opsluiting en het gebruik van geweld. Dat wordt dan gerechtvaardigd met een beroep op de bescherming van joods-christelijke waarden en cultuur. Een ding weet ik zeker: daar waren die waarden nooit voor bedoeld. Wie ze wil beschermen zou kunnen beginnen met zondags naar de kerk gaan; daar leert men wat anders’’.

Eimert van Middelkoop van de ChristenUnie denkt er precies zo over. Tien jaar geleden maakte hij zich nog zorgen of de integratie van zoveel moslims de spankracht van de samenleving niet te boven zou gaan. In een proces van eeuwen hebben minderheden hier geleerd elkaar te verdragen. Zijn zorg was of moslims tot eenzelfde huzarenstukje in staat zijn. In zijn interview met Trouw van zaterdag is van deze scepsis geen spoor terug te vinden. Zijn voorspelling: de gevoelens van onbehagen zullen verdwijnen. Verwijzend naar het debat over de legerimam wees hij er fijntjes op dat zijn meer kerkelijke georiënteerde partij op dit punt verder is dan het CDA.

Elshof, Donner en Van Middelkoop, ieder op hun manier onderstrepen zij het belang van de rol van de kerk om verdraagzaamheid op te kunnen brengen. Bijna te mooi om waar te zijn. Het is daarom verstandig ook op de keerzijde te wijzen, als die kerk, of moskee te sterk is. Kijk naar de geestelijke dictatuur in Iran. Dat neemt niet weg dat het hebben van een vage identiteit minstens zo riskant is. Kijk naar de opkomst van Wilders.