Het koningschap kan het niet stellen zonder plaatjes

Sinds vorige week weten we dat de prinsesje Amalia, Alexia en Ariane een echte vader hebben. Iemand die zijn kroost graag een onbezorgde jeugd bezorgt en die hen wil beschermen tegen de vrijpostigheden van het fotografengilde. Voor de kort gedingrechter eiste hij daarom dat het ophoudt. Geen ongewenste kiekjes meer van zijn kinderen. Als jongetje heeft hij aan den lijve mogen ervaren hoe vervelend het is om voortdurend dekking te moeten zoeken voor telelenzen. Die ellende wil hij zijn dochters besparen.

Met dit vaderlijke statement heeft kroonprins Willem-Alexander meer indruk gemaakt dan het gegrom van de Rijks Voorlichtingsdienst (RVD) en het rammelende betoog van de landsadvocaat. De inkt van de eerste fotootjes van het gezin in de Argentijnse sneeuw was nog maar nauwelijks opgedroogd, of zij trokken autoritair van leer. Fotograferen zou uitsluitend toegestaan zijn op door de koninklijke familie zelf geënsceneerde fotosessies. Ieder ander fotootje zou per definitie een ernstige schending zijn van de privacy; ook in gevallen waarin de fotograaf de familie min of meer toevallig tegen het lijf loopt op een openbare plek. Zelfs Trouw die zo’n Argentijns fotootje geplaatst had (nee, niet van de kindertjes, maar van Máxima) werd gesommeerd beterschap te beloven.

Wat mij in deze aanpak tegenstaat is het paternalisme. Zowel de RVD, als de landsadvocaat begrijpen heel goed dat plaatjes de zuurstof zijn van de monarchie. Ze zijn ook bereid die royaal toe te dienen, getuige de befaamde fotomomenten. Maar uitsluitend op hun voorwaarden. Zij bepalen het tijdstip, zij ook bepalen de enscenering en de locatie. Zelfs daar kan ik begrip voor opbrengen. Noem het een loffelijke poging om wat orde te scheppen in de chaos die dreigt als iedere fotograaf onbekommerd zijn gang mag gaan en de commerciële media tegen elkaar gaan opbieden met het meest intieme fotootje. Ongeacht de vraag hoe zo’n fotootje tot stand is gekomen. Zo’n gekkenhuis gun je zelfs je ergste vijand niet.

Wat me echter tegen de borst stuit is de eenzijdigheid, het dictaat van deze mediacode, ook waar begrippen als nieuwswaarde en het publieke belang in het geding zijn. Zo begrijp ik van de RVD dat het Argentijnse fotootje in Trouw geen nieuwswaarde vertegenwoordigt en evenmin een publiek belang dient. Ja, misschien hooguit de vermelding dat de familie de vakantie in Argentinië doorbracht, want dat wisten Trouw-lezers nog niet. Maar geen fotootje, onder geen voorwaarde. Nou ja, misschien als Willem-Alexander met de sneeuwscooter onderuit was gegaan.

Leuk bedacht. Maar ondertussen heeft diezelfde RVD Trouw-lezers eerder doen geloven (met een fotosessie in juli) dat de familie ergens een eenvoudige, zonnige strandvakantie doorbracht. Als dan een paar weken later sneeuwfoto’s binnenkomen, denk je als krant onwillekeurig: gunst. Dat vinden de lezers misschien wel leuk om te weten. Een mooie gelegenheid ook om eens een fotootje van de koninklijke familie af te drukken. Temeer omdat lezers zich erover beklagen dat we dat zo weinig doen. Het kwam zelfs niet bij ons op dat we zo een mediacode schonden.

Het onthullendst is de reactie van de RVD: dat had je eerst aan ons moeten vragen. Zo lust ik er ook nog wel een paar. Ik begrijp dat het koningschap niet eenvoudig is. Ik begrijp ook dat er van de kant van de media enig begrip verwacht mag worden. Maar ik weiger te begrijpen dat de RVD dat eenzijdig bepaalt. Daar heb je twee partijen voor nodig. Ook de Balkenendes hebben recht op privacy en die blazen bij mijn weten niet zo hoog van de toren. Trouwens, nu ik erover nadenk: zou de RVD voor haar sessies wél toestemming hebben gevraagd aan de kinderen zelf? Die moeten zich dat ook maar laten aanleunen. Afijn, ik wens de rechter veel sterkte toe bij het vellen van het oordeel.