Een nieuw gezicht voor Jess

opinie „Het slechte nieuws is dat u een halfuur tegen een lelijke kop moet aankijken”. Zo begint de Britse documentaire ’Jess: my new face’, die de Vlaamse televisie dinsdag uitzond. De 17-jarige Jess Lee neemt je met humor en veel zelfkennis mee in haar leven. Dat wordt voor een groot deel beheerst door haar aangezicht.

De Liverpoolse werd geboren met een genetische afwijking, het syndroom van Apert, waardoor haar gezicht in de groei achterblijft. Haar vingers en tenen waren aan elkaar gegroeid.

Een beetje verwarrend is de Vlaamse vertelstem in de ik-vorm, die wordt afgewisseld met beelden waarop Jess, in het Engels dus, aan het woord is. Het schept afstand, waar in de oorspronkelijke versie waarschijnlijk de stem van Jess zelf het verhaal vertelde.

De documentaire portretteert Jess als ze al de nodige operaties heeft ondergaan. Ze heeft aan elke hand drie vingers en een duim. Nu wil ze haar gezicht graag mooier of normaler laten maken. Tenminste, het ene moment wel, en het volgende moment juist niet. „Moet ik mijn uiterlijk veranderen om anderen een plezier te doen?”, schrijft ze in haar dagboek in 2005.

Halverwege de documentaire heeft Jess net de gezichtsoperatie achter de rug. Ze geeft een groot feest voor honderdvijftig mensen. De uitbundige felicitaties met haar nieuwe look geven je een ongemakkelijk gevoel. Er lijkt een soort opluchting van vriendinnen en kennissen uit te gaan. Eindelijk een normale Jess. Zelf is ze er ook hartstikke blij mee, eindelijk meer zelfvertrouwen. Eindelijk een avond kunnen gaan stappen zonder dat iedereen haar aanstaart. En misschien straks een vriendje. Tegelijkertijd vraagt ze zich ook nu weer af: voor wie doe ik dit eigenlijk? Wat is eigenlijk een ’normaal’ gezicht?

Ze gaat op bezoek bij leeftijdgenote Abbey. Die heeft een vergelijkbare genetische afwijking, en ook haar gezicht laten aanpassen. Jess wil van haar weten wat Abbey’s motivatie was om dat te doen. Je onzekerheid over je uiterlijk houdt je tegen, niet je uiterlijk zelf, vindt Abbey. Toch is ze blij met haar eigen operaties en haar nieuwe ik. „Het was een volledige transformatie”.

Jess gaat ook voor het eerst een warenhuis met make-up binnen, en laat zich opmaken door de visagist („Je moet je sterke punten benadrukken en je niet verstoppen”). Een fotograaf („Leg alles in je blik”) maakt mooie portretten. Iedereen is blij met het nieuwe gezicht van Jess.

Maar waarom is schoonheid nou zo belangrijk, en waarom reageren mensen zo raar op afwijkingen, vraagt Jess aan psychologe Nichola Rumsey. Door de nadruk op extreme schoonheid in de maatschappij, is de bandbreedte van wat als ’normaal’ wordt beschouwd veel smaller geworden, stelt deze. Ze voegt er bij wijze van geruststelling aan toe, dat mooie mensen wel een leuke eerste indruk maken, maar die vervolgens wel moeten waarmaken om echt succesvol te zijn.

De tocht van Jess langs al die mensen doet wat geforceerd aan. Het is onduidelijk of ze dat zelf graag wilde, of dat de filmmakers erop aanstuurden. Wat natuurlijk prima kan, maar dan wil ik graag weten dat het zo gegaan is. Doordat Jess’ levensverhaal plus alle uitstapjes in een half uur gepresenteerd worden, krijgt de uitzending een gehaast ritme.

Dat is jammer, want het verhaal van de nuchtere Jess verdient toch beter.