Slecht begrepen eigenbelang

Partijen die stemmenwinst boeken door tegen Europa te zijn. Politici die denken dat je electoraat terugwint door te roepen dat de Nederlandse pensioenfondsen in Nederlandse bedrijven moeten investeren. En bouwvakkers die roepen dat hun banen verloren gaan doordat er Polen over de vloer komen. Het protectionisme begint stevige voet aan Nederlandse bodem te krijgen. Eigen bedrijven eerst, eigen banken eerst, eigen arbeiders eerst... Eigen belang eerst. Jammer genoeg is de extra aandacht voor het eigenbelang strijdig met het eigenbelang op lange termijn. De economische tobbe Nederland, model klomp, is in de maak.

We zijn simpelweg vergeten dat de Rotterdamse haven zijn bestaansrecht dankt aan het feit dat Nederland een open economie is. Dat Nederland zoveel grote banken heeft, ja ook het oranje Rabo hoort daarbij, is geen exponent van nationale bedrijvigheid maar van mondiale activiteit. Dat de Nederlandse pensioenfondsen het altijd zo goed hebben gedaan, is ook geen illustratie van overdreven aandacht voor de Nederlandse beleggingen. En de omgeving van Wageningen zit echt niet te broeden op oplossingen voor de Nederlandse land- en tuinbouw. De kracht van Nederland door de eeuwen heen is nu juist dat Nederlanders grensoverschrijdend durven denken. En in tijden van crisis moet je juist die kracht benutten.

Argumenten zijn er te over om een zwaar offensief te beginnen tegen het opkomend protectionisme en voor het benadrukken van onze grote kracht. Van wie mag je verwachten dat hij of zij vooropgaat in de strijd? Van de minister van economische zaken en haar secondant de staatssecretaris, is het goede antwoord.

Deze week mocht staatssecretaris Frank Heemskerk in een debat met de Britse econome Noreena Hertz discussiëren over opkomende landen en protectionisme. Wat zegt de staatssecretaris? Hij vindt protectionisme niet goed, maar beginnende economieën mogen zichzelf wel beschermen. Prachtige woorden en uiteraard krijgt hij een pluim van Hertz en als Nobelprijswinnaar Joseph Stiglitz in de zaal had gezeten dat had die hetzelfde gedaan.

Leuk voor de bühne die pluimen, maar richtinggevend voor het debat is het allemaal niet. Heemskerk had een vlammend betoog moeten houden tegen overheidssteun aan autoconcerns in Frankrijk, Duitsland en de VS. Hij had een lans moeten breken voor een Europees investeringsplan en moeten uitleggen dat investeren in de Nederlandse economie geen zoden aan de dijk zet, omdat we nu eenmaal een open economie zijn. Heemskerk had moeten duiden dat migranten en hun overboekingen de in omvang grootste instrumenten zijn om de welvaart in de wereld te verdelen. Het gaat om veel meer geld dan die paar centen ontwikkelingshulp waar nationalistische partijen altijd zo tegen ageren. Heemskerk had moeten betogen dat de Haagse luiken tegen ons eigenbelang in, te veel dicht gaan. In ons eigen belang.