Burgerdebat als massageolie griepcampagne

Betrek burgers bij de campagne voor inenting tegen Mexicaanse griep, zegt hoogleraar Frans Meijman. „Zo weet je welke emoties er spelen.”

De overheid is hard bezig met het opzetten van een voorlichtingscampagne over het vaccin tegen Mexicaanse griep. Het idee is om in ieder geval ouderen in te enten en mogelijk ook kinderen of zelfs de hele bevolking. Maar hoe zorg je dat mensen daar ook aan meewerken? Na het debacle met de vaccinatie tegen baarmoederhalskanker lijkt succes immers niet verzekerd.

Bij die inenting ging veel mis: uiteindelijk kwam minder dan de helft van de opgeroepen meisjes opdagen voor de prik. De rest bleef thuis, afgeschrikt door wilde verhalen over ernstige bijwerkingen. „De overheid heeft zich te veel beperkt tot het geven van wetenschappelijk informatie”, aldus Frans Meijman, hoogleraar publieksinformatie aan VU Medisch Centrum. „Er is veel te weinig aandacht geweest voor de emotionele kant. Ouders moesten ineens in dat jonge meisje, dat vaak nog niet eens had gemenstrueerd, een vrouw gaan zien die op den duur via seksueel contact kanker kon krijgen.”

De Mexicaanse griep is een ander geval, benadrukt Meijman. „Je kunt niet zeggen dat de weerstand tegen het baarmoederhalskankervaccin het begin is van een trend dat mensen alleen nog maar recalcitrant zullen reageren op overheidsadviezen.” De opkomst bij de vaccinatie tegen de Mexicaanse griep kan best een stuk gunstiger uitpakken, denkt hij, ook omdat veel mensen al gewend zijn aan de ’gewone’ griepprik.

Toch zijn er lessen te trekken uit de fouten die eerder zijn gemaakt, meent Meijman. „Deskundigen hebben vaak geen benul van wat medische aangelegenheden voor leken betekenen. Die beslissen niet alleen op basis van de ratio. Voor hen is de deskundige met zijn nuchtere informatie niet automatisch geloofwaardiger dan de buurvrouw die het zelf heeft meegemaakt. En dan kun je dat gedrag wel afdoen als dom, maar daar schiet je vanuit het oogpunt van volksgezondheid niets mee op.”

De arts pleit ervoor om al in een vroeg stadium burgers bij de besluitvorming te betrekken. „Je zou een burgerjury in het leven moeten roepen, zoals in het tv-programma Het Lagerhuis, waarin leken debatteren. Zo kom je erachter hoe zo’n vaccin bij verschillende groepen ligt en welke emoties er spelen. Dan heb je ook alvast een instrument in handen om de voorlichting te sturen.”

Zo’n debat kun je zien als massage-olie, zegt Meijman. „Met het risico dat je vlekken maakt en de verontrusting juist aanwakkert. Hoe dan ook moet je de discussie over risico’s en angsten zelf initiëren. Dat draagt bij aan de geloofwaardigheid. Mensen kunnen best leven met onzekerheid, als je maar duidelijk bent. Ze moeten niet het idee krijgen dat je iets achterhoudt.”

Meijman heeft het idee aangekaart bij het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM), verantwoordelijk voor het Rijksvaccinatieprogramma. Een woordvoerder benadrukt dat het RIVM de burger wil voorzien van ’nuchtere, neutrale’ informatie en dat de keus uiteindelijk aan mensen zelf is. Te gemakkelijk, vindt Meijman: „Angst laat zich niet beteugelen door feiten, alleen door een echte dialoog. Medewerking van het publiek, daar moet je je best voor doen, dat komt niet vanzelf.”