Filmset op het strand van Terschelling

Op de zandvlakte Noordsvaarder op West-Terschelling ligt zomaar een stuk autosnelweg. Voertuigen staan kop-staart in de file en ogen even hulpeloos als de logge schepen die ginds op vloed liggen te wachten. In de berm staat een publiekstribune, als was dit de finish van een racecircuit. Het stuk van de A3 is aangelegd voor de voorstelling 'Blik' van Toneelgroep de Appel, die over ruim een uur begint.

Wie omloopt ziet dat de verhuiswagen die vooraan de rij staat, aan de achterkant is opengeklapt. Binnenin de truck staat een actrice zich op te maken met een handspiegeltje. Ver weg in het niemandsland voor haar, scheppen werklieden nog een hoop zand bij elkaar. Die verbergt straks een Fiat 500, zodat een ruziënd bruidspaar schijnbaar vanuit het niets kan opkomen.

Een crossmotor rijdt knetterende oefenrondjes over de vlakte, komt dichterbij en raast dwars door het decor over de vrije weghelft, langs de acteurs die wat nerveus rondhangen op de vangrail. 'Jacob!' - springt na een kreet van een collega bijtijds opzij. Het is net een filmset, en de zombiepakken die klaarliggen vergroten de B-film-sfeer.

Een acteur in gifgroen pak wandelt de woestijn in, steeds zachter klinkt zijn mondharmonica. Het eerste publiek verschijnt achter de afzetlinten. ,,Moeten we ons nu al in de auto's verstoppen?", vraagt een actrice met platinablonde pruik. Ze mag nog even ronddrentelen. Straks legt ze haar lotgenoten in die eeuwige file met een mitrailleursalvo om.

Een fata morgana bij ondergaande zon. Maar als de voorstelling begint blijkt dat de omgeving er helemaal niet toe doen, we konden net zo goed op een industrieterrein zitten. Samenleven op asfalt is, hoe voorspelbaar, elkaars auto slopen, gefilosofeer in de trant van stilstand is achteruitgang en een potje line dancing. Latin-hoempapa begeleidt alle wanorde, die vooral veel drukdoenerij is zonder verhaal.

Andere theatermakers benutten liever wat er al is, zoals regisseur Karina Kroft. Zij haat de wind, haat de jeuk, haat alles aan buiten theater maken, zegt ze in de festivalkrant. Maar toen ze ontdekte dat 'Midzomernachtsdroom' van Shakespeare nog nooit op Oerol te zien was geweest, overwon ze al dat ongemak. Aan een sprookjesachtige bos-duinrand, een decor waaraan je geen week hoeft te timmeren, laat ze elven op crossfietsen over de prachtig uitgelichte paden zweven. De speelsheid waarmee de komische liefdesverwikkelingen worden gebracht, bezorgen het dik ingepakte publiek een ideale festivalavond.

Ruim vijftigduizend 'badgasten' komen in tien dagen naar Terschelling, maar de enige drukte is die bij de kaartverkoop. Oerolgangers zijn van het gemoedelijke en op elkaar lettende soort. ,,Als we maar bij elkaar blijven komen ze ons vanzelf halen", zegt een man met leiderskwaliteiten, voordat iedereen op eigen houtje de afgelegen duinpan probeert te vinden, waar Via Berlin 'Een mond vol zand' speelt.

In dat stuk verdwijnt een fotograaf in Afghanistan. Zijn zwangere vrouw gaat hem zoeken in Kabul, dat een rondje om de duin verderop ligt, en treft hem aan bij een Afghaanse vrouw. Het is alsof de makers zijn wezen strandjutten: een oude melkbus is nu een contrabas en bovenaan een trap bevestigd is een autodeur een vliegtuigraampje.

De voorstelling begint sterk, zakt even weg zoals dat gaat in mul zand, en eindigt haast ontroerend met vioolspel en een gesproken brief van het inmiddels geboren zoontje aan zijn weggebleven vader. Later komt hij ook naar dat roversland, 'nu ben ik nog te klein'.

'Waai' van Firma Rieks Swarte & PeerGroup is de enige voorstelling op het steeds groenere Oerol die op wind- en zonne-energie draait. Het Koninklijk Nederlands Waai Instituut, een onderzoekspark achter de Slaperdijk, wordt bevolkt door wetenschappers die zichzelf in hun ernst voorbij lopen en bij vlagen hilarisch zijn. Een werkt aan een Beaufortschaal voor creativiteit ('bij 7 waait de kleuter in u weg, bij 9 raakt u ontworteld, er komt niets meer uit uw handen') , een ander beheert de Harmonische Aeloresonantiemeter. Het publiek ligt op de rug en sluit zich via koptelefoon, tuinslang en metalen snaren aan op een windruisinfuus. Turend naar de pollepels die elf meter hoog als windvaantjes ronddraaien, is dit de rustgevende plek van het eiland.

Toegift is een toneelstuk over wereldzeiler Bernard, die handgewapperde banen blauw plastic bevaart, en zich uiteindelijk leert overgeven aan de wind. Dat korte en krachtige spel moet verduidelijken dat waai veel ongewisser is dan wind. Veel wijzer worden we niet, maar 'niet weten wat waai is, is juist heel waai', luidt de vanuit het laboratorium meegegeven geruststelling.