Keurmerk vis: iets is beter dan niets

Er is onenigheid over hoe duurzaam het MSC-keurmerk voor vis eigenlijk is. Dat gaat voorbij aan het werkelijke probleem: overconsumptie.

Hoe duurzaam is de vis met het blauwe logootje van Marine Stewardship Council (MSC)? Minder dan misschien wordt gedacht. Maar iets is beter dan niets.

De kwestie is actueel nu de Frans-Canadese visserijwetenschapper prof. Daniel Pauly zich afgelopen week publiekelijk afkeerde van ’swerelds snelst groeiende keurmerk voor goede vis. Dat is pijnlijk voor MSC, een afwijzing van zo’n grote expert. Juist nu supermarkten en vishandelaren steeds vaker producten met het blauwe visje verkiezen. Maar ook vervelend voor de consument: waar doe je nu eigenlijk goed aan?

De beroemde visserijexpert verwijt de natuur- en milieubeweging dat ze met MSC een monstrum hebben geschapen dat dezelfde onzin verkoopt over vis als de overheid, zo zegt hij in een interview met Trouw. De overheid zegt dat het wel meevalt met vis, de natuurorganisaties zeggen dat het in ieder geval snor zit als je vis met MSC-logo kiest. Maar, vindt Pauly, MSC schippert met duurzaamheid door bijvoorbeeld grote trawlers met hun bodemvernielende sleepnetten te certificeren.

MSC ziet dat een slag anders. De filosofie van de organisatie is dat vissen zonder impact sowieso niet mogelijk is. En dat je er het beste van moet maken door eisen te stellen aan de praktijk.

Van MSC zijn dan ook geen grote veranderingen te verwachten in de bestaande orde. De industriële visserij met zijn trawlers, volgens critici de motor van de overbevissing, wordt hooguit getemd. Aan de kade leggen is er niet bij. Zuur voor menigeen. Afgelopen week legde een activist op World Oceans Day in Rotterdam een directe relatie tussen de piraterij voor de kust van Somalië en de door trawlers geplunderde visgronden van Noord-Afrika.

Maar een verbod op trawling is ook ongenuanceerd. De haringbestanden bijvoorbeeld zijn al jaren kerngezond en worden bejaagd met trawlers. Waarom zou je die met enig beleid, dus volgens de MSC-voorschriften, niet gewoon kunnen oogsten?

Bovendien: hoe duurzaam is Pauly’s alternatief? Hij wil de orde in de visserijwereld omdraaien en verkiest kleinschaligheid. Volgens VN-voedselorganisatie FAO telt de wereld tussen de 30 en 40 miljoen kleine vissers. Pauly wil vooral hen de zee laten, hun verrichtingen goed in de gaten houden en eventueel ingrijpen. De reactie van MSC is even voorspelbaar als logisch: wie garandeert dat dát duurzaam is? En: tien grote trawlers zijn beter te controleren dan duizend kleine scheepjes.

Kern van het probleem is natuurlijk de consumptie. De vraag naar vis is wereldwijd zo ontembaar groot, dat de zeeën het gewoon niet meer kunnen bolwerken. De consumptie moet dus meer in evenwicht komen met de natuurlijke bronnen. Minder zeevis eten is een oplossing, maar lijkt op korte termijn absoluut onhaalbaar. Viskweek lijkt een antwoord, maar is tegelijk ook onderdeel van het probleem. Een populaire kweekvis als de zalm is namelijk carnivoor en moet dus voer eten met vismeel. De vetmesterijen in baaien of fjorden staan al lang in een kwade reuk, door ziektes, milieuvervuiling of genetische besmetting van wilde bestanden. Duurzaam? Nou nee.

Pauly heeft daarom gelijk als hij waarschuwt voor het gevaar dat juist deze omstreden kweekindustrie zich een groen gezicht aanmeet over de rug van MSC. Daar kan MSC formeel niets tegen doen. Een realistische waarschuwing ook. Begin dit jaar schreef The Guardian over een visboerderij op de Shetlandeilanden. Die wilde zijn kabeljauw graag resten uit de visverwerkende industrie voeren. Maar dan wel resten van vis die onder MSC-logo was gevangen.