Besluit over Mexicaanse griep hachelijke zaak

In het debat over het gevaar van de griep lopen de belangen van organisaties veel te veel door elkaar.

Over de vraag hoe groot het gevaar is dat van de Mexicaanse griep uitgaat laat zich bij de huidige stand van de wetenschap en van de publieke zaak geen zinvol debat voeren. Er doen vrijwel uitsluitend machten mee die onderling zo sterk verweven zijn dat een ander oordeel dan dat van deze machten geen enkele kans krijgt.

De kern van het actuele probleem van de Mexicaanse griep is het gezag van de medische wetenschap. Dat gezag is zeer groot. Tegelijk is de wetenschappelijke kennis over die griep hoogst onzeker. Medisch-wetenschappelijk onderzoek naar de effecten van medicijnen (genezende werking en andere, onbedoelde effecten die dan ’bijwerkingen’ worden genoemd) vindt idealiter plaats door middel van dubbelblind placebo-onderzoek.

Het principe is algemeen bekend: er is onzekerheid of een nieuw middel werkt, het wordt uitgeprobeerd op een groep patiënten van wie de ene helft het middel en de andere helft een placebo krijgt, en niemand behalve de proefleider heeft informatie over wie wat krijgt. Letterlijk zó laten de middelen tegen deze recent opgedoken griep zich natuurlijk niet uitproberen, en de middelen die nu gebruikt en ontwikkeld worden zijn vooral gebaseerd op al bestaande kennis over (griep-)virussen.

Voorts is vanaf halverwege de vorige eeuw de invloed van de media onafzienbaar groot geworden. ’The medium is the message,’ en elk publiek debat kan vrijwel uitsluitend via de grote media gevoerd worden, en politieke besluiten worden gebaseerd op wat zich in de media afspeelt.

Ten slotte is de macht van de economie en van de commercie alomtegenwoordig – zeker bij de Mexicaanse griep. Het is een publiek geheim waarover betrouwbare detailinformatie al helemaal zeldzaam is, maar een aanzienlijk deel van de kennis over virussen en daaromtrent is het resultaat van onderzoek dat door de farmaceutische industrie betaald is.

Sinds de uitbraak van de Mexicaanse griep krijgt in de media met name de viroloog Ab Osterhaus aandacht en erkenning alsof hij een soort goeroe is en worden op gezag van de wetenschap honderden miljoenen euro’s aan overheidsgeld uitgegeven aan vaccins en andere middelen. Het debat wordt onserieus nu de wetenschappelijke kennis over die griep hoogst onzeker blijkt. En van de weeromstuit wordt Osterhaus onderuit gehaald in ongebruikelijke termen als een ’verkoper van paniekverhalen’. Dat zijn natuurlijk letterlijk goed verkopende prachtverhalen, en niemand wil de persvrijheid ter discussie stellen.

Op de eigen homepage van Osterhaus, www.virology.nl, staat dat hij ten behoeve van de transparantie hier al zijn belangen die direct of indirect zijn werk aan Erasmus MC raken, bekend maakt. Dan volgen details. Hij vermeldt uitdrukkelijk niet welke bedrijven hij adviseert, want dat advieswerk doet hij niet op persoonlijke titel maar op grond van contracten tussen de betreffende bedrijven en Erasmus MC. En hij vermeldt weliswaar in welke bedrijven hij aandelen bezit, maar niet of deze bedrijven betrokken zijn bij medicijnen of vaccins voor de Mexicaanse griep. Belangrijker is dat, zoals te verwachten valt van een medisch onderzoeker, duidelijk is dat Osterhaus en het Erasmus MC nauwe banden hebben met verschillende farmaceutische producenten.

Eén bijzonderheid daarbij verdient meer aandacht dan die nu krijgt. Een commercieel bedrijf financiert nooit kostbaar onderzoek als er niet een gerede kans is dat uit de resultaten winst wordt behaald, dus het bedrijf zal alles doen om die kansen te vergroten, en de vergroting van die kansen kan strijdig zijn met de betrouwbaarheid van de kennis waaraan de wetenschap, als alles goed is, haar gezag ontleent.

De drie machten die nu in het publieke debat over de Mexicaanse griep overheersen – de medische wetenschap, de media en de farmaceutische industrie – en de combinatie van argumenten die verzwegen blijven enerzijds met anderzijds makkelijk verkoopbare maar onvoldoende gefundeerde mooie verhalen, maken dat een zinvol debat nu niet mogelijk is.

De oplossing is, in theorie, heel simpel. Breng een scheiding aan tussen de organisaties die het onderzoek financieren, die het onderzoek doen, die ermee in de publiciteit komen en die het toepassen, en de transparantie waarnaar professor Osterhaus naar eigen zeggen streeft is misschien niet gewaarborgd, maar wel bevorderd. Waarom komt dit aspect van het Mexicaanse-griepprobleem niet aan de orde in het publieke debat?